Tərkib

اَلتَّرْكِيبُ؛ Şərti onun alimiyyət olması və izafə ilə, həmçinin isnad ilə olmamasıdır, məsələn بَعْلَبَكَّ

اَلتَّرْكِيبُ Tərkib; Hərf olmayan iki və ya daha çox sözün birləşdirilməsidir. شَرْطُهُ bu mahiyyətdə olan tərkib sözlərin qeyri-münsarif ola bilmə şərti; الْعَلَمِيَّةُ alimiyyət sahibi olmasıdır. وَ أَنْ لاَ يَكُونَ bir də olmamasıdır; بِإِضَافَةٍ izafə ilə bir tərkib olmamasıdır. Əgər izafə varsa, muzaf söz münsarif ola bilər. Buna görə izafə olmamalıdır. وَ لاَ və bir də olmamasıdır; بِاسْنَادٍ isnad ilə bir tərkib olmamasıdır. Əgər isnad varsa, müsnəd söz münsarif ola bilər. Qeyri-münsarifliyə təsir edən tərkibə misal مِثْلُ بَعْلَبَكَّ "ba'lebekke" kimidir. بَعْلْ bir büt adıdır, بَكَّ isə o bütün sahibinin adıdır. Buna görə həmin şəhərin adı بَعْلَبَكَّ olmuşdur.

Mətnin Ümumi Mənası; Qeyri-münsariflərin yeddincisi Tərkibdir. Hərf olmayan mürəkkəb sözlərə tərkib deyilir. Qeyri-münsarif olma şərti muzaf və müsnəd olmamasıdır. Çünki bunlar münsariflik əldə edə bilərlər. Tərkibə misal بَعْلَبَكَّ kimidir. بَعْلْ və بَكَّ iki ayrı addır. Bir yerə gəlib tərkib olmuşdur. Məsələn, Beşiktaş. Beşik və Taş ayrı iki addır, biz məhəllə olan Beşiktaş dedikdə beşikdən düzəldilmiş daş ağlımıza gəlmir. Yəni burada muzaf və ya isnad yoxdur.

Ümumi Xülasə; Burada bəhs olunan mürəkkəb sözlərin qeyri-münsarifliyə təsiri məcazidir.

Muzaf olmur deyərkən;

عَبْدُ اللهِ

"Allahın qulu" kimi sözlər tərkib olmaqdan çıxır.

İsnad olmur deyərkən;

مُحَمَّدٌ رَسُولٌ

"Məhəmməd Rəsuldur" cümləsində رَسُولٌ sözü مُحَمَّدٌ sözünə isnad edilmişdir. Bu da tərkib olmayıb qeyri-münsarif bir söz ola bilməz. Bir misal daha "Karaburun" iki ayrı ad birləşdirilərək bu şəkildə bir tərkib yaranır.