Mehmuz Felləri

وَ أَمَّا الْمُهْمُوزُ؛ Mehmuz felə gəldikdə; فَإِنْ كَانَتِ الْهَمْزُةُ سَاكِنَةً əgər həmzə sükunlu olsa, يَجُوزُ تَرْكُهَا عَلَى حَالِهَا həmzəni olduğu kimi saxlamaq caizdir, وَ يَجُوزُ قَلْبُهَا həmzəni dəyişmək də caizdir, فَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا مُفْتُوحًا əgər əvvəlki hərf fətəli olsa, قُلِبَتْ اَلِفًا həmzə əlifə çevrilir, وَ إِنْ كَانَ مَكْسُورًا əgər əvvəlki hərf kəsrəli olsa قُلِبَتْ يَاءً həmzə ya hərfinə çevrilir, وَ إِنْ كَانَ مَضْمُومًا əgər əvvəlki hərf dammalı olsa قُلِبَتْ وَاوًا həmzə vav hərfinə çevrilir. نَحْوُ; misal olaraq: əlifə misal يَاكُلُ, vava misal يُومِنُ, ya hərfinə misal اِيذَنْ. Bu اِيذَنْ əmri مِنْ اَذِنَ "izin verdi" felindən gəlir. وَ إِنْ كَانَتِ الْهَمْزَةُ مُتَحَرِّكَةً əgər həmzə hərəkəli olsa فَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا حَرْفًا مُتَحَرِّكًا əvvəlki hərf də hərəkəli olsa, لاَ تَتَغَيَّرُ الْهَمْزَةُ həmzə dəyişmir, كَالصَّحَيحِ sağlam fellərdə olduğu kimi, نَحْوُ misal olaraq: قَرَأَ "oxudu" kimi. وَ إِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا حَرْفًا سَاكِنًا əgər həmzə hərəkəli və əvvəlki hərf isə sükunlu olsa, ...

وَ أَمَّا الْمُهْمُوزُ؛ Mehmuz fellərə gəldikdə; فَإِنْ كَانَتِ الْهَمْزُةُ سَاكِنَةً əgər həmzə sükunlu olsa, يَجُوزُ تَرْكُهَا عَلَى حَالِهَا həmzəni olduğu kimi saxlamaq caizdir, وَ يَجُوزُ قَلْبُهَا həmzəni dəyişmək də caizdir, فَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا مُفْتُوحًا əgər əvvəlki hərf fətəli olsa, قُلِبَتْ اَلِفًا həmzə əlifə çevrilir, وَ إِنْ كَانَ مَكْسُورًا əgər əvvəlki hərf kəsrəli olsa قُلِبَتْ يَاءً həmzə ya hərfinə çevrilir, وَ إِنْ كَانَ مَضْمُومًا əgər dammalı olsa قُلِبَتْ وَاوًا həmzə vav hərfinə çevrilir. نَحْوُ; misal olaraq: əlifə misal يَاكُلُ, vava misal يُومِنُ, ya hərfinə misal اِيذَنْ. Bu اِيذَنْ əmri مِنْ اَذِنَ "izin verdi" felindən gəlir. وَ إِنْ كَانَتِ الْهَمْزَةُ مُتَحَرِّكَةً əgər həmzə hərəkəli olsa فَإِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا حَرْفًا مُتَحَرِّكًا əvvəlki hərf də hərəkəli olsa, لاَ تَتَغَيَّرُ الْهَمْزَةُ həmzə dəyişmir, كَالصَّحَيحِ sağlam fellərdə olduğu kimi, نَحْوُ misal olaraq: قَرَأَ "oxudu" kimi. وَ إِنْ كَانَ مَا قَبْلَهَا حَرْفًا سَاكِنًا əgər həmzə hərəkəli və əvvəlki hərf isə sükunlu olsa ...

كُهَا عَلَى حَالِهَا – hemzəni öz halında saxlamaq caizdir, وَ يَجُوزُ نَقْلُ حَرَكَتِهَا إِلَى مَا قَبْلَهَا – onun hərəkəsini əvvəlki hərfə keçirmək də caizdir, مِثَالُهُ – bunun misalı; قَوْلُهُ تَعَالَى – Allahın bu kəlamında olduğu kimi; وَ سِلِ الْقَرْيَةَ – "şəhər əhlinə soruş" (Yusuf surəsi, 82-ci ayə). وَ الْاَصْلُ – bu ifadənin əsli وَ اسْئَلِ الْقَرْيَةَ şəklindədir, bəzən وَ اسْأَلِ الْقَرْيَةَ kimi də yazılır, فَنُقِلَتْ حَرَكَةُ الْهَمْزَةِ – hemzənin hərəkəsi sin hərfinə keçib, فَحُذِفَتِ الْهَمْزَةُ لِسُكُونِهَا – hemzə sakin olduğu üçün hazf olunub, وَ سُكُونِ اللاَّمِ بَعْدَهَا – sonra lam hərfi də sakin qalıb, وَ قَدْ قُرِئَ – bu ifadə həm hemzənin yazılması ilə, həm də hazf olunması ilə oxunub.
Mətnin Ümumi Mənası; Mehmuz feilərə gəldikdə, əgər hemzə sakin olarsa, onu öz halında saxlamaq və ya əvvəlki hərf fətahlı olarsa elifə, kəsrəli olarsa ya hərfinə, dammalı olarsa vav hərfinə çevirmək caizdir. Buna misal olaraq يَاكُلُ feilini göstərə bilərik, əsli يَأْكُلُ şəklindədir və sakin hemzə əvvəlki hərf fətahlı olduğu üçün elifə çevrilmişdir. Daha sonra يُومِنُ feilini göstərə bilərik, əsli يُؤْمِنُ şəklindədir və sakin hemzə əvvəlki hərf dammalı olduğu üçün vav hərfinə çevrilmişdir. Sonra اِيذَنْ əmri feilini göstərə bilərik, əsli اِئْذَنْ şəklindədir və sakin hemzə əvvəlki hərf kəsrəli olduğu üçün ya hərfinə çevrilmişdir. Əgər hemzə və əvvəlki hərf hərəkəli olarsa, səhih feilərdə olduğu kimi hemzə heç dəyişmir, misal üçün قَرَأَ və ya بَدَأَ kimi. Əgər hemzə hərəkəli və əvvəlki hərf sakin olarsa, hemzəni öz halında saxlamaq və ya hemzənin hərəkəsini əvvəlki hərfə keçirmək caizdir. Buna misal olaraq وَ سِلِ الْقَرْيَةَ ayəsini göstərə bilərik, əsli وَ اسْئَلِ الْقَرْيَةَ şəklindədir. Göründüyü kimi hemzə hərəkəli, əvvəlki hərf isə sakin olduğu üçün hemzənin hərəkəsini əvvəlki hərfə vermək mümkündür. Burada hemzənin hərəkəsi sin hərfinə keçib, hemzə hazf olunub və lam hərfi sakin qalıb. Deməli, hemzə hərəkəli və əvvəlki hərf də sakin olarsa, hemzənin yazılması və ya hazf olunması ilə oxunur. اِسْئَلْ və ya سِلْ kimi.