وَ إِذَا كَانَ فَاءُ الْفِعْلِ مِنْ اِفْتَعَلَ حَرْفًا مِنْ حُرُوفِ الْاِطْبَاقِ وَ هِيَ الصَّادُ وَ الضَّادُ وَ الطَّاءُ وَ الظَّاءُ. يَصِيرُ تَاءُ اِفْتَعَلَ طَاءً، نَحْوُ؛ اِصْطَبَرَ وَ اِضْطَرَبَ وَ اِطَّرَدَ وَ اِظَّهَرَ، وَ إِذَا كَانَ فَاءُ اِفْتَعَلَ دَالاً أُوْ ذَالاً أًوْ زَاءً، يَصِيرُ تَاءُ اِفْتَعَلَ دَالاً، نَحْوُ؛ اِدَّمَعَ وَ اِدَّكَرَ بِاِدْغَامِ الذَّالِ فِي الدَّالِ، وَ اِزْدَجَرَ. وَ إِذَا كَانَ فَاؤُهُ وَاوًا أَوْ يَاءً أًوْ ثَاءً قُلِبَتِ الْوَاوُ وَ الْيَاءُ وَ الثَّاءُ تَاءً، ثُمَّ اُدْغِمَتْ فِي تَاءِ اِفْتَعَلَ، نَحْوُ؛ اِتَّقَى وَ اِتَّسَرَ وَ اِتَّغَرَ
Əgər اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi, itbaq hərflərindən biri olarsa, yəni اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi, itbaq hərflərindən olarsa, bu hərflər: ص (sad), ض (dad), ط (ta), ظ (za) hərfləridir. İtbaq hərfləri deyildikdə, tələffüz zamanı dilin üst damağa yapışması nəzərdə tutulur. Bu səbəbdən bu hərflərə itbaq hərfləri deyilir. Əgər اِفْتِعَالْ babının ت (te) hərfi varsa, bu hərf ط (ta) hərfinə çevrilir. Misal üçün: اِصْطَبَرَ, اِضْطَرَبَ, اِطَّرَدَ, اِظَّهَرَ kimi fellər. Əgər اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi د (dal), ذ (zel) və ya ز (za) olarsa, اِفْتِعَالْ babının ت (te) hərfi د (dal) hərfinə çevrilir. Misal üçün: اِدَّمَعَ, اِدَّكَرَ (burada ذ (zel) hərfi dal ilə idqam olunur), اِزْدَجَرَ felləri. Əgər اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi و (vav), ی (ya) və ya ث (sa) olarsa, vav, ya və sa hərfləri ت (te) hərfinə çevrilir və sonra اِفْتِعَالْ babının ت (te) hərfi ilə idqam olunur (iki te yan-yana gəlir). Misal üçün: اِتَّقَى, اِتَّسَرَ, اِتَّغَرَ felləri.
Mətnin Ümumi Mənası: Hər dəfə اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi itbaq hərflərindən olarsa, اِفْتِعَالْ babının ت (te) hərfi ط (ta) hərfinə çevrilir. İtbaq hərfləri 4-dür.
| اِفْتِعَالْ babında ت hərfinin ط hərfinə çevrilməsi |
| İtbaq hərfləri |
İfte’âle babı |
İ’lali |
| ص |
اِصْتَبَرَ |
اِصْطَبَرَ |
| ض |
اِضْتَرَبَ |
اِضْطَرَبَ |
| ط |
اِطْتَرَدَ |
اِطَّرَدَ |
| ظ |
اِظْتَهَرَ |
اِظَّهَرَ |
Əgər اِفْتِعَالْ babının faul felinin birinci hərfi د, ذ və ya ز hərflərindən biri olarsa, اِفْتِعَالْ babının ت hərfi د hərfinə çevrilir.
| اِفْتِعَالْ babında faul felinin د, ذ və ya ز hərflərindən biri olması halında ت hərfi د hərfinə çevrilir |
| Faul Fel |
İfte’âle babı |
İ’lali |
| د |
اِدْتَمَعَ |
اِدَّمَعَ |
| ذ |
اِذْتَكَرَ |
اِدَّكَرَ |
| ز |
اِزْتَجَرَ |
اِزْدَجَرَ |
Əgər ifte’âle babının faul felinin و və ya ى və ya ث hərflərindən biri olarsa, o و və ya ى və ya ث hərfi ت hərfinə çevrilir və sonra ifte’âle babında yaranan iki ت hərfi idqama girir.
| اِفْتِعَالْ babında faul felinin و və ya ى və ya ث hərflərindən biri olması halında ت hərfinə çevrilməsi |
| Faul Fel |
İ’lali |
İdqam |
İfte’âle babı |
| و |
اِوْتَقَى |
اِتْتَقَى |
اِتَّقَى |
| ي |
اِيْتَسَرَ |
اِتْتَسَرَ |
اِتَّسَرَ |
| ث |
اِثْتَغَرَ |
اِتْتَغَرَ |
اِتَّغَرَ |
| اِصْطَبَرَ |
Səbir etdi |
| اِضْطَرَبَ |
Əziyyət çəkdi |
| اِطَّرَدَ |
Ardıcıl gəldi |
| اِظَّهَرَ |
Tərk etdi |
| اِدَّمَعَ |
Göz yaşardı |
| اِدَّكَرَ |
Xatırladı |
| اِزْدَجَرَ |
Qadağan etdi |
| اِتَّقَى |
Çəkinirdi |
| اِتَّسَرَ |
Asan oldu |
| اِتَّغَرَ |
Dişləri çıxdı |