Sülasi Məzid Hümasi

خُمَاسِى بابının misalı; اِنْكَسَرَ يَنْكَسِرُ (sin hərfi kəsrə ilə), اِنْكِسَارًا, فَهُوَ مُنْكَسِرٌ və ذَاكَ مُنْكَسَرٌ. Əmr: اِنْكَسِرْ, Nəhy: لاَ تَنْكَسِّرْ (sin hərfi kəsrə ilə) sülasi mezid hümasilərdə. اكْتَسَبَ يَكْتَسِبُ اِكْتِسَابًا, فَهُوَ مُكْتَسِبٌ və ذَاكَ مُكْتَسَبٌ, Əmr: اِكْتَسِبْ, Nəhy: لاَ تَكْتَسِبْ (sin hərfi kəsrə ilə hər ikisində). اصْفَرَّ يَصْفَرُّ اِصْفِرَارًا, فَهُوَ مُصْفَرٌّ (fa hərfi fətah ilə), Əmr: اِصْفَرَّ, Nəhy: لاَ تَصْفَرَّ (fa hərfi fətah ilə hər ikisində). تَكَسَّرَ يَتَكَسَّرُ (sin hərfi fətah ilə hər ikisində). تَصَالَحَ يَتَصَالَحُ (lam hərfi fətah ilə hər ikisində), تَصَالُحًا (lam hərfi dammə ilə), فَهُوَ مُتَصَالِحٌ (lam hərfi kəsrə ilə) və ذَاكَ مُتَصَالَحٌ (lam hərfi fətah ilə), Əmr: تَصَالَحْ, Nəhy: لاَ تَتَصَالَحْ (lam hərfi fətah ilə hər ikisində).

خُمَاسِى بابının misalı; sülasi mezid hümasinin misalları; (İnfi’âl babı üçün) mazi اِنْكَسَرَ və muzari يَنْكَسِرُ ki sin hərfi kəsrə ilədir, qiyasi masdarı اِنْكِسَارًا və ismi faili فَهُوَ مُنْكَسِرٌ və ismi mefulü وَ ذَاكَ مُنْكَسَرٌ və əmr fiili اِنْكَسِرْ və nehiy fiili لاَ تَنْكَسِّرْ ki sin hərfi kəsrə ilədir, sülasi mezid hümasilərdə. (İfti’âl babı üçün) mazi اكْتَسَبَ və muzari يَكْتَسِبُ və masdar اِكْتِسَابًا və ismi fail فَهُوَ مُكْتَسِبٌ və ismi meful وَ ذَاكَ مُكْتَسَبٌ və əmr fiili اِكْتَسِبْ və nehiy لاَ تَكْتَسِبْ ki sin hərfi kəsrə ilədir, hər ikisində, yəni əmr və nehiy fiillərində. (İf’ilâl babı üçün) mazi اصْفَرَّ və muzari يَصْفَرُّ və masdar اِصْفِرَارًا və ismi fail فَهُوَ مُصْفَرٌّ ki fa hərfi fətah ilədir, əmr اِصْفَرَّ və nehiy لاَ تَصْفَرَّ ki fa hərfi fətah ilədir hər ikisində. (Tefe’ûl babı üçün) mazi تَكَسَّرَ və muzari يَتَكَسَّرُ ki sin hərfi fətah ilədir hər ikisində. (Tefa’ûl Babı üçün) mazi تَصَالَحَ və muzari يَتَصَالَحُ ki lam hərfi fətah ilədir hər ikisində, qiyasi masdarı تَصَالُحًا ki lam hərfi dammə ilədir, ismi fail فَهُوَ مُتَصَالِحٌ ki lam hərfi kəsrə ilədir, ismi meful وَ ذَاكَ مُتَصَالَحٌ ki lam hərfi fətah ilədir, əmr تَصَالَحْ və nehiy fiili لاَ تَتَصَالَحْ ki lam hərfi fətah ilədir hər ikisində.

Metnin Ümumi Mənası; Əslində bina kitabında və İzzi kitabında izah olunacaq bəzi mövzuları Maksud kitabında görə bilirik. Maksud kitabının ən əsas cəhəti iləl qaydələridir. Bu dərsdə izah olunan sülasi məzid hümasi, yəni 3 hərfli feilərin 2 hərf əlavə olunaraq 5 hərfli olmasıdır. Bu bablar da 5 ədəddir. Yuxarıda məzi, muzari və s. formalar göstərilib, amma 24 ədəd (bəzən ismi alət və s. olmaya bilər) siğanın hamısı verilməyib. Təxminən 5 və ya 6 siğa təqdim olunur. Bu siğaların hamısı bina və izzi dərslərində veriləcəkdir. Əlbəttə ki, illetli feilərin də 24 ədəd çəkimləri, yəni emsile-i muxtəlifələri və emsile-i muttaridələri veriləcəkdir. Aşağıdakı cədvəldə 5 ədəd olan sülasi məzid hümasi bablarını görəcəksiniz. | Vezin | Mevzun | |---------------|---------------| | اِنْفَعَلَ | اِنْكَسَرَ | | اِفْتَعَلَ | اِجْتَمَعَ | | اِفْعَلَّ | اِصْفَرَّ | | تَفَعَّلَ | تَكَسَّرَ | | تَفَاعَلَ | تَصَالَحَ |