وَ أَمَّا الْفَاعِلِ؛ Fəalə (ism-i fail) məsələsinə gəldikdə; baxılır keçmiş felin aynül-felinə, əgər aynül-fel fətahlı olarsa, onun vəzni; نَاصِرٌ. Əgər zəmli olarsa, vəzni; عَظِيمٌ və ضَخِمٌ. Əgər aynül-fel kəsrəli olarsa, mütəəddi fel üçün vəzni; عَالِمٌ, lazım fel üçün isə dörd vəzində gəlir; مَرِيضٌ və زَمِنٌ (za hərfi fətahlı, mim hərfi kəsrəli), اَحْمَرَ (kişi üçün), حَمْرَاءَ (qadın üçün, med ilə), onların cəmi; حُمْرٌ (ha hərfi zəmli, mim hərfi sakin), اَحْمَرَ tesniyəsi; اَحْمَرَانِ, حَمْرَاءَ tesniyəsi; حَمْرَوَانِ. عَطْشَانُ (kişi üçün), tesniyəsi; عَطْشَانَانِ. عَطْشَى (qadın üçün, ayn fətahlı, ta sakin, qısaldılmış, yəni əlif-i məqsura ilə), onların cəmi; عِطَاشٌ (ayn kəsrəli), عَطْشَى tesniyəsi; عَطْشَيَانِ. Mən qısa şəkildə fəalə vəznlərini qeyd etdim, digərlərini isə buraxdım.
وَ أَمَّا الْفَاعِلِ؛ İsm-i failə gəldikdə; فَيُنْظَرُ baxılır, فِي عَيْنِ الْفِعْلِ الْمَاضِى keçmiş felin aynül-felinə, فَإِنْ əgər o aynül-fel, كَانَ مَفْتُوحًا fətahlı olarsa, فَوْزْنُهُ; ism-i failin vəzni; فَاعِلٌ olur, məsələn نَاصِرٌ "yardım edən". وَ إِنْ كَانَ مَضْمُومًا əgər aynül-fel zəmli olarsa; ism-i failin vəzni; فَعِيلٌ və فَعِلٌ olur, məsələn عَظِيمٌ "böyük olan" və ضَخِمٌ "iri olan". وَ إِنْ كَانَ مَكْسُورًا əgər aynül-fel kəsrəli olarsa; ism-i failin vəzni; mütəəddi fel üçün; فَاعِلٌ, məsələn عَالِمٌ "bilen", lazım fel üçün isə dörd vəzində gəlir; فَعِيلٌ vəznində مَرِيضٌ "xəstə olan", فَعِلٌ vəznində زَمِنٌ "topal olan" (za fətahlı, mim kəsrəli). اَحْمَرَ (kişi üçün, اَفْعَلَ vəznində "qırmızı olan"), حَمْرَاءَ (qadın üçün, med ilə), onların cəmi; حُمْرٌ "qırmızı olanlar" (ha zəmli, mim sakin). اَحْمَرَ tesniyəsi; اَحْمَرَانِ, حَمْرَاءَ tesniyəsi; حَمْرَوَانِ. عَطْشَانُ "susuz kişi", tesniyəsi; عَطْشَانَانِ. Müənnəsi; عَطْشَى (ayn fətahlı, ta sakin, əlif-i məqsura ilə), qadın üçün. Cəmi; عِطَاشٌ (ayn kəsrəli). عَطْشَى tesniyəsi; عَطْشَيَانِ. Mən qısa şəkildə, mümkün olan fəalə vəznlərini qeyd etdim, digərlərini isə buraxdım.
Metnin Toplu Manası; İsm-i failə gəldikdə, keçmiş felin aynül-felinə baxaraq ism-i fail vəznlərini çıxarmaq olar. Əgər keçmiş felin aynül-feli fətahlı olarsa ism-i failin vəzni فَاعِلٌ olur. Əgər aynül-fel zəmli olarsa ism-i failin vəzni فَعِيلٌ və فَعِلٌ olur. Əgər aynül-fel kəsrəli olarsa ism-i failin vəzni mütəəddi fel üçün فَاعِلٌ, lazım fel üçün isə 4 vəzində gəlir: فَعِيلٌ, فَعِلٌ, اَفْعَلُ və فَعْلاَءُ. İndi aşağıdakı cədvəldə اَفْعَلُ və فَعْلاَءُ bablarının tesniyə və cəmlərini görək.
| فَاعِلٌ |
| Keçmiş felin aynül-feli fətahlı olan ism-i fail vəzni |
| كَاتِبٌ |
نَاصِرٌ |
| فَاتِحٌ |
عَالِمٌ |
| جَاهِلٌ |
غَافِلٌ |
| فَعِيلٌ və فَعِلٌ |
| Keçmiş felin aynül-feli zəmli olan ism-i fail vəzni |
| جَبِيرٌ |
حَسِينٌ |
| عَظِيمٌ |
كَرِمٌ |
| رَحِيمٌ |
جَمِلٌ |
| فَاعِلٌ |
| Keçmişinin aynül feli kəsrəli olan isim-i fail vəzni / Müteaddi üçün |
| ضَارِبٌ |
مَانِعٌ |
| عَاصِىٌّ |
غَانِىٌّ |
| صَانِعٌ |
جَانِىٌّ |
Keçmişinin aynül feli kəsrəli olan isim-i fail vəzni lazım fellər üçün 4 vəzində gəlir. O 4 vəzin belədir; فَعِيلٌ və فَعِلٌ və اَفْعَلُ və فَعْلاَءُ formalarındadır. فَعِيلٌ artıq yuxarıda qeyd olundu, فَعِلٌ da qeyd olundu. İndi isə اَفْعَلُ və فَعْلاَءُ vəzinlərinə keçək;
| Tək |
اَحْمَرُ |
| İki |
اَحْمَرَانِ |
| Cəm |
حُمَرٌ |
| Tək |
حَمْرَاءُ |
| İki |
حَمْرَوَانِ |
| Cəm |
حُمَرٌ |
| Tək |
عَطْشَانُ |
| İki |
عَطْشَانَانِ |
| Cəm |
عِطَاشٌ |
| Tək |
عَطْشَى |
| İki |
عَطْشَيَانِ |
| Cəm |
عِطَاشٌ |