Bir Fəsil

فَصْلٌ؛ فِي الْوُجُوهِ ألَّتِى اِشْتَدَّتِ الْحَاجَةُ إِلَى اِخْرَاجِهَا مِنَ الْمَصْدَرِ، وَ هِيَ سِتَّةٌ؛ اَلْمَاضِى وَ الْمُضَارِعُ وَ الْأَمْرُ وَ النَّهْىُ وَ اسْمُ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ. فَأَمَّا الْمَصْدَرُ؛ فَلاَ يَخْلُو مِنْ أَنْ يَكُونَ مِيمِيًّا أَوْ غَيْرَ مِيمِيًّا، فَإِنْ كَانَ غَيْرَ مِيمِىٍّ فَهُوَ سَمَاعِىٌّ، وَ نَعْنِى بِالسَّمَاعِىِّ أَنَّهُ يَحْفَظُ كُلُّ مَصْدَرٍ عَلَى مَا جَاءَ مِنَ الْعَرَبِ. وَ لاَ يُقَاسُ عَلَيْهِ لِأَنَّهُ لاَ قِيَاسَ لِمَصْدَرِ الثُّلاَثِىِّ وَ مَصْدَرُ غَيْرِ الثُّلاَثِىِّ قِيَاسِىٌّ

فَصْلٌ bir fəsil; فِي الْوُجُوهِ üzlər (vəcihlər) haqqındadır; ألَّتِى o vəcihlər: اِشْتَدَّتِ şiddətli oldu, الْحَاجَةُ ehtiyac, إِلَى اِخْرَاجِهَا o sözlərin çıxarılmasına, مِنَ الْمَصْدَرِ məzdardan. وَ هِيَ سِتَّة və onlar altı dənədir. اَلْمَاضِى keçmiş feil, وَ الْمُضَارِعُ və indiki zaman feil, وَ الْأَمْرُ və əmr feili, وَ النَّهْىُ və qadağa feili, وَ اسْمُ الْفَاعِلِ və fail ismi, وَ الْمَفْعُولِ və meful ismi. فَأَمَّا الْمَصْدَرُ məzdara gəldikdə; فَلاَ يَخْلُو halı, boş qalmır, مِنْ أَنْ يَكُون olmaqdan, مِيمِيًّا mimli olmaqdan, أَوْ غَيْرَ مِيمِيًّ və ya mimsiz məzdar olmaqdan, فَإِنْ كَانَ غَيْرَ مِيمِىٍّ əgər məzdar mimsiz olarsa; فَهُوَ سَمَاعِىٌّ o məzdar semai məzdardır. وَ نَعْنِى yəni nəzərdə tuturuq ki; بِالسَّمَاعِىِّ eşidilməyə əsaslanan məzdar olur. أَنَّهُ يَحْفَظُ كُلُّ مَصْدَر bu şəkildə olan bütün məzdarlar, عَلَى مَا جَاءَ gəldiyi kimi, مِنَ الْعَرَبِ ərəblərdən. وَ لاَ يُقَاسُ müqayisə edilmir, عَلَيْهِ semai məzdarlar üzərinə, لِأَنَّهُ çünki semai məzdarlar, لاَ قِيَاسَ müqayisəsizdir, لِمَصْدَرِ الثُّلاَثِىِّ üç hərfli mücərrəd feilin mimsiz məzdarı, وَ مَصْدَرُ غَيْرِ الثُّلاَثِىِّ üç hərfli mücərrəddən başqa məzdar, قِيَاسِىٌّ müqayisəlidir.
Mətnin Ümumi Mənası; Bu hissə məzdardan bəzi sözlərin çıxarılması haqqında bir fəsildir. Məzdardan çıxarılmasına şiddətli ehtiyac duyulan isimlər 6 dənədir; keçmiş feil, indiki zaman feil, əmr feili, qadağa feili, fail ismi və meful ismidir. Məzdarlar mimli və ya mimsiz olmaqdan boş qalmır. Əgər məzdar mimsiz olarsa, semai (eşidilməyə əsaslanan) məzdar olur. Semai məzdarlar ərəblərdən eşidilir və o şəkildə qorunur, heç vaxt müqayisə edilmir. Çünki üç hərfli mücərrədin məzdarı üçün müqayisə mümkün deyil. Amma üç hərfli mücərrəddən başqa məzdar olarsa, müqayisə mümkündür.