Sülasi Mücərrəddən Törəmə

Əgər sülasi mücərrədin məstəri mimli olarsa, o zaman baxılır muzarinin aynül-fiilinə. Əgər muzarinin aynül-fiili fətalı və ya zəmli olarsa, o zaman məstər-i mimi, zaman ismi və məkan ismi həmin fiildən məf‘əlun qəlibində gəlir. Yəni mim hərfi fətalı, aynül-fiil də fətalı, faül-fiil isə sakin olur. Lakin bəzi sözlər qayda xaricində (şaz) gəlir. Məsələn: məṭlə‘ (doğuş yeri, doğuş zamanı, doğmaq), məğrib (batış yeri, batış zamanı, batmaq), məscid (səcdə etmə yeri, səcdə etmə zamanı, səcdə etmək), mənsik (təzim etmə yeri, təzim etmə zamanı, təzim etmək), məşriq (doğuş yeri, doğuş zamanı, doğmaq), məczir (boğazlama yeri, boğazlama zamanı, boğazlamaq), məskən (qalma yeri, qalma zamanı, qalmaq), mənbit (bitki bitmə yeri, bitki bitmə zamanı, bitki bitmək), məfrəq (ayırma yeri, ayırma zamanı, ayırmaq), məhşər (toplanma yeri, toplanma zamanı, toplanmaq), məsqit (düşmə yeri, düşmə zamanı, düşmək), məcmə‘ (toplanma yeri, toplanma zamanı, toplanmaq) – bu sözlər aynül-fiilin kəsrəsi ilə gəlir. Hərçənd ki, qayda üzrə fətalı olmalı idi, lakin bu fiillər şaz olaraq belə gəlmişdir. Mətnin Ümumi Mənası; Sülasi mücərrədlərin mimli məstəri, zaman ismi və məkan ismi formalarını düzəldə bilmək üçün həmin mücərrəd sülasi felin muzari formasının aynül-felinə baxılır. Əgər muzari felin aynül-feli fətalı və ya dammalı olarsa, zaman ismi, məkan ismi və mimli məstər مَفْعَلٌ vəznində gəlir. Lakin aşağıda sadalanan fellərin muzari forması dammalı və ya fətalı olsa da, zaman ismi, məkan ismi və mimli məstər şaz olaraq مَفْعِلٌ vəznində gəlir. Bu fellər aşağıdakı cədvəldədir. Hərçənd ki, şaz olaraq aynül-feli kəsrəli olsa da, əslində qayda üzrə fətalı olmalı idi.

مَطْلَعٌ مَنْبِتٌ
مَسْجِدٌ مَفْرِقٌ
مَنْسِكٌ مَحْشِرٌ
مَشْرِقٌ مَسْقِطٌ
مَجْزِرٌ مَجْمِعٌ
مَسْكِنٌ مَغْرِبٌ
🤖 AI Köməkçi
📜 Söhbət tarixçəsi
📚 › Sülasi Mücərrəddən Törəmə
🎓
Xoş gəldiniz! Sual soruşun!