Müzari feil

Muzari feilə gəldikdə; onun əvvəlinə dörd əlavə hərfdən biri gəlir: həmzə (ا), nun (ن), ya (ي), və ta (ت). Bu dörd əlavə hərfi belə toplamaq olar: أَتَيْنَ (elif-ta-ya-nun), أَنَيْتَ (elif-nun-ya-ta), və نَأْتِى (nun-elif-ta-ya). İndi bu dörd əlavə hərfi izah edək: Birincisi həmzədir; bu, yalnız birinci şəxsin təkində istifadə olunur, məsələn: أَنْصُرُ (mən kömək edirəm). İkincisi nun hərfidir; bu, birinci şəxsin cəmdə istifadə olunur, yəni birinci şəxsin yanında başqası da olduqda, məsələn: نَنْصُرُ (biz kömək edirik). Üçüncüsü ta hərfidir; bu, ikinci şəxsin təkində istifadə olunur, məsələn: تَنْصُرُ (sən kömək edirsən), ikilikdə: تَنْصُرَانِ (siz ikiniz kömək edirsiniz), cəmdə: تَنْصُرُونَ (sizlər kömək edirsiniz). Bu ta hərfi həm kişi, həm də qadın üçün istifadə olunur. Qadın üçün nümunələr: تَنْصُرِينَ (sən qadın kömək edirsən), تَنْصُرَانِ (siz ikiniz qadın kömək edirsiniz), تَنْصُرْنَ (siz qadınlar kömək edirsiniz). Ta həmçinin üçüncü şəxsin tək və ikilik qadın formasında da istifadə olunur, məsələn: تَنْصُرُ (o qadın kömək edir), تَنْصُرَانِ (o iki qadın kömək edir). Dördüncüsü ya hərfidir; bu, üçüncü şəxsin kişi təkində istifadə olunur, məsələn: يَنْصُرُ (o kişi kömək edir), ikilikdə: يَنْصُرَانِ (o iki kişi kömək edir), cəmdə: يَنْصُرُونَ (onlar kişi kömək edirlər). Ya həmçinin üçüncü şəxsin qadın cəmi formasında da istifadə olunur, məsələn: يَنْصُرْنَ (onlar qadın kömək edirlər). Bu muzari feil həm indiki, həm də gələcək zaman üçün istifadə olunur. Məsələn, "yaf'alu" indi edir, buna hal və hazır deyilir; "yaf'alu" sabah edəcək, buna müstəkbəl (gələcək) deyilir. Əgər feilə "sin" və ya "sovfa" əlavə etsən, məsələn: سَيَفْعَلُ və ya سَوْفَ يَفْعَلُ, bu yalnız gələcək zaman üçün olur. Əgər feilə lam-ibtida əlavə etsən, məsələn: لَيَفْعَلُ, bu yalnız indiki zaman üçün olur.

Muzari feilə gəldikdə; bu elə bir feildir ki, əvvəlinə dörd əlavə hərfdən biri gəlir. Bu dörd əlavə hərf: həmzə (ا), nun (ن), ya (ي), və ta (ت) hərfləridir. Bu dörd əlavə hərfi belə toplamaq olar: أَتَيْنَ (elif-ta-ya-nun), أَنَيْتَ (elif-nun-ya-ta), və نَأْتِى (nun-elif-ta-ya). İndi bu dörd əlavə hərfi izah edək: Birincisi həmzədir; bu, yalnız birinci şəxsin təkində istifadə olunur, məsələn: أَنْصُرُ (mən kömək edirəm). İkincisi nun hərfidir; bu, birinci şəxsin cəmdə istifadə olunur, yəni birinci şəxsin yanında başqası da olduqda, məsələn: نَنْصُرُ (biz kömək edirik). Üçüncüsü ta hərfidir; bu, ikinci şəxsin təkində istifadə olunur, məsələn: تَنْصُرُ (sən kömək edirsən), ikilikdə: تَنْصُرَانِ (siz ikiniz kömək edirsiniz), cəmdə: تَنْصُرُونَ (sizlər kömək edirsiniz). Bu ta hərfi həm kişi, həm də qadın üçün istifadə olunur. Qadın üçün nümunələr: تَنْصُرِينَ (sən qadın kömək edirsən), تَنْصُرَانِ (siz ikiniz qadın kömək edirsiniz), تَنْصُرْنَ (siz qadınlar kömək edirsiniz). Ta həmçinin üçüncü şəxsin tək və ikilik qadın formasında da istifadə olunur, məsələn: تَنْصُرُ (o qadın kömək edir), تَنْصُرَانِ (o iki qadın kömək edir). Dördüncüsü ya hərfidir; bu, üçüncü şəxsin kişi təkində istifadə olunur, məsələn: يَنْصُرُ (o kişi kömək edir), ikilikdə: يَنْصُرَانِ (o iki kişi kömək edir), cəmdə: يَنْصُرُونَ (onlar kişi kömək edirlər). Ya həmçinin üçüncü şəxsin qadın cəmi formasında da istifadə olunur, məsələn: يَنْصُرْنَ (onlar qadın kömək edirlər). Bu muzari feil həm indiki, həm də gələcək zaman üçün istifadə olunur. Məsələn, "yaf'alu" indi edir, buna hal və hazır deyilir; "yaf'alu" sabah edəcək, buna müstəkbəl (gələcək) deyilir. Əgər feilə "sin" və ya "sovfa" əlavə etsən, məsələn: سَيَفْعَلُ və ya سَوْفَ يَفْعَلُ, bu yalnız gələcək zaman üçün olur. Əgər feilə lam-ibtida əlavə etsən, məsələn: لَيَفْعَلُ, bu yalnız indiki zaman üçün olur.

iki zamanda edildiyinə dəlalət etməyə səlahiyyəti vardır. وَ الْإِسْتِقْبَالِ və eyni şəkildə fildəki hadisənin gələcək zamanda ediləcəyinə dəlalət etməyə səlahiyyəti vardır. تَقُولُ sən deyirsən ki; يَفْعَلُ الْآنَ “O indi edir” deyə, يُسَمَّى bu hal adlandırılır; حَالاً hal olaraq, وَ حَاضِرًا və hazır olaraq adlandırılır. وَ يَفْعَلُ غَدًا “O sabah edəcək” desən, يُسَمَّى bu hal adlandırılır; مُسْتَقْبَلاً müstəkbəl olaraq adlandırılır. فَإِذَا أَدْخَلْتَ sən daxil etdikdə, عَلَيْهِ onun (muzari feli) üzərinə, السِّينَ sin hərfini, أَوْ سَوْفَ və ya sevfe hərfini, bu hərfləri daxil etdikdə فَقُلْتَ deyirsən ki; سَيَفْعَلُ “O edəcək” deyə. أَوْ və ya; سَوْفَ يَفْعَلُ “O sonra edəcək” deyə. Sin və ya sevfe ədatlarını muzari felin əvvəlinə daxil etsən إِخْتَصَّ o muzari fel məxsus olur, بِزَمَانِ الْإِسْتِقْبَالِ gələcək (istikbəl) zamana. وَ إِذَا أَدْخَلْتَ عَلَيْهِ və sən muzari felin üzərinə daxil etdikdə, nəyi? لاَمُ الْاِبْتِدَاءِ lam ul-ibtida (ibtida lamı), إِخْتَصَّ o muzari fel məxsus olur, nəyə? بِزَمَانِ الْحَالِ indiki (hal) zamana. نَحْوُ belədir; لَيَفْعَلُ “O indi edir” kimi. Metnin Toplu Mənası: Muzari felinə gəldikdə; O muzari fel əvvəldə dörd əlavə hərfdən biri olan fildir. O əlavə hərflər; həmzə, nun, ya və ta. Bu əlavə hərfləri أَتَيْنَ və ya أَنَيْتَ və ya نَأْتِى sözləri cəm edir. Yadda saxlamağımız üçün asanlıq olsun deyə. İndi bu 4 əlavə hərfin niyə qoyulduğuna baxaq. Həmzə; tək olan mütəkəllimə dəlalət etsin deyə qoyulmuşdur. Yəni nəfs-i mütəkəllim vahdə üçün, misal; أَنْصُرُ kimi. Nun hərfi; Mütəkəllimlə birlikdə başqa biri olduğu zaman, mütəkəllimə dəlalət etsin deyə qoyulmuşdur. Yəni nəfs-i mütəkəllim məəl qeyr üçün, misal; نَنْصُرُ kimi. Ta hərfi; Söz özünə yönəldilən müfrəd, müsənna və ya cəm olan şəxslərə dəlalət etsin deyə qoyulmuşdur. Yəni müfrəd, təsniyə və cəm müzəkkər müxatəb üçün, misalları; تَنْصُرُ və تَنْصُرَانِ və تَنْصُرُونَ kimidir. Ta hərfi həmçinin müfrəd müənnəs qaib və müfrəd müsənna qaib üçün də qoyulmuşdur, misalları; تَنْصُرُ və تَنْصُرَانِ kimidir. Ya hərfi; Haqqında danışılan müfrəd, müsənna və cəm müzəkkər qaib şəxslərə dəlalət etsin deyə qoyulmuşdur, misalları; يَنْصُرُ və يَنْصُرَانِ və يَنْصُرُونَ kimidir. Eyni zamanda ya hərfi, haqqında danışılan cəm müənnəs müxatəb üçün də qoyulur, misal; يَنْصُرْنَ kimi. Muzari felin, fildəki hadisənin indiki və gələcək zamanda edildiyinə dəlalət etməyə səlahiyyəti vardır. يَفْعَلُ الْآنَ “O indi edir” deyirsən və bu muzari feli hal, hazır olaraq adlandırırsan. يَفْعَلُ غَدًا “O sabah edəcək” deyirsən və bu muzari feli müstəkbəl (gələcəyə aid) olaraq adlandırırsan. Sən muzari felin əvvəlinə sin ədatını daxil etdikdə سَـيَفْعَلُ “O edəcək” deyirsən və sevfe ədatını daxil etdikdə isə سَوْفَ يَفْعَلُ “O sonra edəcək” deyirsən. Bu sin və sevfe ədatlarını daxil etdikdə muzari fel gələcək zamana məxsus olur. Əgər muzari felin əvvəlinə lamul ibtida daxil etsən, o halda muzari fel indiki zamana məxsus olur. Misal; لَـيَفْعَلُ “O indi edir” kimi.