Mazi feil – Məchul

Məchul məzi sigası, yəni məzi felin məful üçün qurulan forması, elə bir fel formasıdır ki, onun faili (yəni işi görən) adlandırılmır, zikr olunmur. Bu felin əvvəli damməli (madmum) olur. Məsələn: füilə, üfüilə, füilə, fûilə, tüfüilə, tüfûilə, fü'lilə, tüfü'lilə babları kimi. Yaxud məzi felin əvvəli hərəkətli olub damməli olur, məsələn: üftüilə və üstüfüilə kimi. Bu son iki məchul məzi felin başında olan vasıl həmzəsi də damməli olur, yəni məchulluğun əlaməti olaraq felin əvvəli damməli olmalıdır, vasıl həmzəsi gəlsə də fərq etməz, damməli olacaq. Məchul məzi felin axırdan bir əvvəlki hərfi isə həmişə kəsrəli (meksur) olur. Məsələn: "Nusira Zeyd" (Zeydə kömək olundu) ifadəsindəki "nusira" felində olduğu kimi, felin əvvəli damməli, axırdan bir əvvəlki hərfi isə kəsrəlidir. İkincisi: "Üstəxricəl-mal" (mal çıxarıldı) ifadəsindəki "üstəxricə" felində də məzi fel məchul sigasındadır, felin əvvəli damməli, axırdan bir əvvəlki hərfi isə kəsrəlidir. Metnin Ümumi Mənası: Mazi feli, məful üçün, yəni hadisənin öz üzərində baş verdiyi şəxsi müəyyən etmək üçün qurulan fel, öz failinin zikr edilmədiyi fildir və ilk hərfi damməli olan fildir. Bu mazi məchul bablara misallar: فُعِلَ babı (sülasi mücərrədlərin hamısının məchul mazi formasıdır), أُفْعِلَ babı (if’âl babının məchul mazi formasıdır), فُوعِلَ babı (mufa’âlə babının məchul mazi formasıdır), تُفُعِّلَ babı (tefe’âlə babının məchul mazi formasıdır), تُفُوعِلَ babı (teba’âde babının mazi məchul formasıdır), فُعْلِلَ babı (dehrace babının mazi məchul formasıdır), تُفُعْلِلَ babı (tedahrece babının mazi məchul formasıdır) kimi. Və ya mazi feli məful üçün qurulan fel, yaxud o mazi felin ilk hərəkəli hərfi damməli olan fildir, misal: أُفْتُعِلَ babı (ifteâle babının mazi məchul formasıdır), أُسْتُفْعِلَ babı (istif’âl babının mazi məchul formasıdır) kimi. Bu iki babda hemze-i vasıl (vasıl hemzesi) damməli olan ilk hərəkəli hərfə dammə baxımından tabe olur. Məchul olan mazi felinin sondan bir əvvəlki hərfi həmişə məksur olur. Məchul mazi felinə misal: نُصِرَ زَيْدٌ "Zeydə kömək olundu" ifadəsindəki نُصِرَ feli, mazi məchul bir fildir. أُسْتُخْرِجَ الْمَالُ "Mal çıxarıldı" ifadəsindəki أُسْتُخْرِجَ feli, mazi məchul bir fildir. Babların mazi məchul çəkimləri; فُعِلَ babı: نُصِرَ نُصِرَا نُصِرُوا və أُفْعِلَ babı: أُكْرِمَ أُكْرِمَا أُكْرِمُوا və فُعِّلَ babı: فُرِّحَ فُرِّحَا فُرِّحُوا və فُوعِلَ babı: قُوتِلَ قُوتِلاَ قُوتِلُوا və تُفُعِّلَ babı: تُعُلِّمَ تُعُلِّمَا تُعُلِّمُوا və تُفُوعِلَ babı: تُبُوعِدَ تُبُوعِدَا تُبُوعِدُوا və فُعْلِلَ babı: دُحْرِجَ دُحْرِجَا دُحْرِجُوا və تُفُعْلِلَ babı: تُدُحْرِجَ تُدُحْرِجَا تُدُحْرِجُوا və أُفْتُعِلَ babı: أُجْتُمِعَ أُجْتُمِعَا أُجْتُمِعُوا və أُسْتُفْعِلَ babı: أُسْتُغْفِرَ أُسْتُغْفِرَا أُسْتُغْفِرُوا babları və s. Mən sizlər üçün əvvəlki məlum muzari çəkimlərində verdiyim misal "دَحْرَجَ" felinin məchulu olan "دُحْرِجَ" felinin mazi məchul çəkimlərini təqdim edirəm.