a. Kâne كان

كَانَ

Birinci kâne’dir; və o, ismin xəbərlə keçmişdə sifətlənməsini ifadə edir, bu ya kəsilmə ilə olur, məsələn; كَانَ مُحَمَّدٌ مُجْتَهِدًا və ya davamlılıqla, məsələn; وَ كَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا Furqan surəsi 54

Birinci kâne’dir, və o kâne, ifadə edir, ismin sifətlənməsini, xəbərlə, keçmiş zamanda, ya kəsilmə ilə ola bilər, misalı belədir; كَانَ مُحَمَّدٌ مُجْتَهِدًا “Məhəmməd çalışqan idi & çalışqan oldu” kimi. Və ya davamlılıqla ola bilər, misalı belədir; وَ كَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا “Sənin Rəbbin Qadirdir & Qadir olandır” Furqan surəsi 54-cü ayə.

Kâne

Nəsx edənlərin birinci hissəsi, yəni mübtədanı ref və xəbərini nasb edən on üç feil içində birincisi kâne’dir. Kâne, keçmiş zamanda xəbərlə ismin sifətlənməsini ifadə edir. Bu hal kəsilmə ilə də ola bilər, yəni bir dəfəlik və ya davamlı olmayan bir hal kimi, misalı isə belədir;

كَانَ مُحَمَّدٌ مُجْتَهِدًا

“Məhəmməd çalışqan idi & çalışqan oldu” ifadəsində Məhəmmədin çalışqanlığı artıq davam etməyə bilər. Yəni Məhəmməd artıq cəhd “çalışmaq” ilə sifətlənmir ola bilər.

Bu hal həmçinin davamlılıqla da ola bilər, misalı isə Furqan surəsinin 54-cü ayəsində olduğu kimi;

وَ كَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا

“Sənin Rəbbin Qadirdir & Qadir olandır” ayəsində Rəbbimiz Qadir olmaqla sifətlənmişdir və bu sifətlənmə davamlı və əbədidir. Yəni Rəbbimiz əbədi olaraq Qadir olandır.

Kane'nin xəbəri, Kane ilə mensubdur, nəsb əlaməti axırında aşkar fətədir. وَ كَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا (Surə əl-Furqan, 54) Atıf hərfi وَ Fəthə üzərində məbni naqis keçmiş feil, adını rəfi, xəbərini nəsb edir كَانَ Kane'nin ismi, Kane ilə mərfudur, rəf əlaməti axırında aşkar dammadır. Müzaf رَبُّـ Bitişik zamir, damma üzərində məbnidir, izafət ilə mahallən məcrurdur, müzafun-ileyh ـكَ Kane'nin xəbəri, Kane ilə mensubdur, nəsb əlaməti axırında aşkar fətədir قَدِيرًا 🤖

كَانَ مُحَمَّدٌ مُجْتَهِدًا Məhəmməd çalışqan idi & çalışqan oldu
فِعْلٌ مَاضٍ نَاقِصٌ، مِبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، تَرْفَعُ اسْمَهَا وَ تَنْصِبُ خَبَرَهَا	كَانَ
Fətha üzərində məbni naqis keçmiş feil, ismini ref, xəbərini nasb edir
اِسْمُ كَانَ، مَرْفُوعٌ بِهَا وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	مُحَمَّدٌ
Kâne'nin ismi, Kâne ilə merfu, ref alaməti sonundakı zahir dammə