Xəbər cümləsini mübtədaya bağlayan rabitə
رَابِطٌ يَرْبَطُهُ بِالْمُبْتَدَأِ
Əgər xəbər cümlə olarsa, o zaman mübtəda ilə onu bağlayan bir rabitə mütləq lazımdır. Bu rabitə ya mübtədaya qayıdan bir zamir olur, necə ki, misallarda eşitmisən, ya da işarə ismi olur. Məsələn: أَبُوكَ هَذَا رَجُلٌ كَرِيمٌ
Əgər xəbər cümlə olarsa, o zaman mübtəda ilə onu bağlayan bir rabitə mütləq lazımdır. Bu rabitə, mübtədaya qayıdan bir zamir ola bilər, necə ki, indiyə qədər cümlə şəklində olan xəbər misallarında eşitmisən. Ya da mübtədaya qayıdan bir işarə ismi ola bilər, misalı isə belədir: أَبُوكَ هَذَا رَجُلٌ كَرِيمٌ "Sənin atan, bu adam səxavətlidir" ifadəsindəki هَذَا işarə ismi kimi.
Xəbər cümləsini mübtədaya bağlayan rabitə
Mübtədanın xəbəri əgər cümlə şəklində gəlirsə, o zaman o cümləni mübtədaya bağlayan bir rabitədən qaçış yoxdur. O rabitə, mübtədaya qayıdan bir zamir ola bilər ki, indiyə qədərki (xəbəri cümlə olan misallarda) misallarda eşitdiyin kimidir. Ya da mübtədaya qayıdan bir işarə ismi ola bilər, misalı isə:
أَبُوكَ هَذَا رَجُلٌ كَرِيمٌ
"Sənin atan, bu adam səxavətlidir" ifadəsindəki هَذَا işarə ismi kimi.
| كَرِيمٌ | رَجُلٌ | هَذَا | أَبُوكَ |
| Sifət | Xəbər | Mübtəda | Mübtəda |
| Xəbər | |||
| İsim cümləsi | |||
| Mahallən mərfu | |||
|
أَبُوكَ هَذَا رَجُلٌ كَرِيمٌ Sənin atan, bu adam səxavətlidir |
|
| مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ بِالْإِبْتِدَاءِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْخَمْسَةِ وَ هُوَ مُضَافٌ | أَبُو |
| Mübtəda, ibtidada mərfu, ref alaməti; Esma-i xamse olduğu üçün dammədən naib olan vav ilədir. Müzaf | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِالْإِضَافَةِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ | كَ |
| Bitişik zamir, fətah üzərində məbni, izafət ilə mahallən məcrur, müzafun-ileyh | |
| حَرْفُ التَّنْبِيهِ | هَا |
| Tənbeh hərfi | |
| اِسْمُ إِشَارَةٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ ثَانٍ | ـذَا |
| İşarət ismi, sükun üzərində məbni, məhəllən mərfu, ikinci mübtəda | |
| خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ الثَّانِي، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | رَجُلٌ |
| İkinci mübtədanın xəbəri, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammə | |
| نَعْتٌ لِرَجُلٍ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | كَرِيمٌ |
| Rəcul sözünün sifəti, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammə | |
| هَذَا رَجُلٌ | |
| İsim cümləsi (ikinci mübtəda və xəbəri ilə) mübtəda olan أبو sözünün xəbəri olub məhəllən mərfudur. Xəbər cümləsini mübtədəyə bağlayan rabitə isə هذا işarət ismidir. | |
Qeyd: Xəbər cümləsini mübtədəyə bağlayan rabitə işarət ismi olarsa, həmişə ikinci mübtəda kimi irablanır. Üçüncü olaraq xəbər cümləsini mübtədəyə bağlayan rabitə, mübtədanın sözlə təkrarı ilə də ola bilər.
اَلْحَاقَّةُ مَا الْحَاقَّةُ سورة الحاقة ٢،١
“Əl-Haqqə, nədir o əl-Haqqə & Tahəqqüq edəcək olan, nədir o tahəqqüq edəcək olan & Gerçəkləşəcək olan, nədir o gerçəkləşəcək olan & Haqiqat… nədir o Haqiqat?” Haqqə surəsi 1 və 2-ci ayələrində اَلْحَاقَّةُ sözü mübtədadır və مَا الْحَاقَّةُ isə onun xəbəridir. مَا الْحَاقَّةُ xəbər cümləsini mübtədəyə bağlayan rabitə, mübtədanın sözlə təkrarı ilə, yəni الْحَاقَّةُ deyərək meydana gəlmişdir.
| اَلْحَاقَّةُ مَا الْحَاقَّةُ سورة الحاقة ٢،١ | |
| مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ بِالْإِبْتِدَاءِ، عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | اَلْحَاقَّةُ |
| Mübtəda, ibtidə ilə mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammə | |
| اِسْمُ اسْتِفْهَامٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ | مَا |
| İstifham ismi, sükun üzərində məbni, məhəllən mərfu, mübtəda | |
| خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | الْحَاقَّةُ |
| İkinci mübtədanın xəbəri, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammə | |
| مَا الْحَاقَّةُ | |
| İsim cümləsi (mübtəda və xəbəri ilə birlikdə) birinci mübtəda olan الحاقة sözünün xəbəri olub məhəllən mərfudur. Xəbər cümləsini mübtədəyə bağlayan rabitə isə mübtədanın sözlə təkrarı ilə gerçəkləşmişdir | |