Mübtədanın Bölmələri

اَلْمُبْتَدَأُ قِسْمَانِ ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ

قَالَ: وَ الْمُبْتَدَأُ قِسْمَانِ؛ ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ. فَالظَّاهِرُ؛ مَا تَقَدَّمَ ذِكْرُهُ. وَ الْمُضْمَرُ اثْنَا عَشَرَ وَ هِيَ؛ أَنَا وَ نَحْنُ وَ أَنْتَ وَ أَنْتِ وَ أَنْتُمَا وَ أَنْتُمْ وَ أَنْتُنَّ وَ هُوَ وَ هِيَ وَ هُمَا وَ هُمْ وَ هُنَّ، نَحْوُ قَوْلِكَ؛ أَنَا قَائِمٌ وَ نَحْنُ قَائِمُونَ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ

قَالَ Müəllif dedi: وَ الْمُبْتَدَأُ قِسْمَانِ mübtəda iki hissəyə bölünür, ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ zahir mübtəda və mudmər mübtəda olaraq, فَالظَّاهِرُ zahir mübtəda; مَا تَقَدَّمَ ذِكْرُهُ onun zikri əvvəl keçib, وَ الْمُضْمَرُ mudmər mübtəda isə, اثْنَا عَشَرَ on iki ədəddir, وَ هِيَ və bunlar; أَنَا “Mən” və نَحْنُ “Biz” və أَنْتَ “Sən” və أَنْتِ “Sən” və أَنْتُمَا “Siz ikiniz” və أَنْتُمْ “Siz” və أَنْتُنَّ “Siz” və هُوَ “O” və هِيَ “O” və هُمَا “O ikisi” və هُمْ “Onlar” və هُنَّ “Onlar” kimi. نَحْوُ قَوْلِكَ; sənin bu sözündə olduğu kimi; أَنَا قَائِمٌ “Mən ayaqdayam” və نَحْنُ قَائِمُونَ “Biz ayaqdayıq” kimi, وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ və buna oxşar nümunələr.

Mübtəda, Zahir və Mudmər olaraq 2 hissəyə bölünür

Müəllif dedi: Mübtəda, zahir və mudmər olmaqla iki hissəyə bölünür. Zahir mübtəda keçən dərsdə verilmişdir, lakin yenə də qeyd edək, zahir mübtəda; Ləfzi amillərdən uzaq olan mərfu ləfzdır, nümunəsi;

زَيْدٌ عَالِمٌ

“Zeyd alimdir” tərkibində زَيْدٌ ləfzı, ləfzi amillərdən uzaq olduğu üçün mərfu mübtədadır.

Mudmər mübtədaya gəlincə, o da on iki ədəddir;

هُمْ	هُمَا	هُوَ
هُنَّ		هِيَ
أَنْتُمْ	أَنْتُمَا	أَنْتَ
أَنْتُنَّ		أَنْتِ
نَحْنُ		أَنَا

أَنَا قَائِمٌ

“Mən ayaqdayam” və,

نَحْنُ قَائِمُونَ

“Biz ayaqdayıq” kimi.

أَنَا قَائِمٌ Mən ayaqdayam
ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ	أَنَا
Müstəqil zamir, sükun üzərində məbni, məhələn mərfu, mübtəda
خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	قَائِمٌ
Mübtədanın xəbəri, mərfu, mərfu əlaməti axırındakı zahir dammədir

نَحْنُ قَائِمُونَ Biz ayaqdayıq
ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ	نَحْنُ
Müstəqil zamir, dammə üzərində məbni, məhələn mərfu, mübtəda
خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ الْمُذَكَّرِ السَّالِمِ وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	قَائِمُونَ
Mübtədanın xəbəri, mərfu, mərfu əlaməti; Cəm müzəkkər isimdən olduğu üçün dammədən naib olan vav ilədir. Nun; Müfrəddəki tənvinin əvəzi kimi