Müfəssil Zəmirlərin Tərifi
الضمیر المنفصلin Tərifi
Onun kimi zamir başqa bir zamir növündə də gəlir, bu zamirə "الضمیر المنفصل" (ayrı zamir) deyilir və bu zamir cümləyə onunla başlanır və seçim halında "illa"dan sonra da gəlir. Belə deyirsən: مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنَا (Yalnız mən vurdum), مَا ضَرَبَ إِلاَّ نَحْنُ (Yalnız biz vurduq), مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتَ (Yalnız sən vurdun), مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتِ (Yalnız sən vurdun), مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُمَا (Yalnız siz ikiniz vurdunuz), مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُمْ (Yalnız siz vurdunuz), مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُنَّ (Yalnız siz vurdunuz), مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُوَ (Yalnız o vurdu), مَا ضَرَبَ إِلاَّ هِيَ (Yalnız o vurdu), مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُمَا (Yalnız o ikisi vurdu), مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُمْ (Yalnız onlar vurdu), مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُنَّ (Yalnız onlar vurdu). Bu qayda ilə ölçü aparılır və yaxın zamanda ayrı zamir növlərinin daha geniş izahı mübtəda və xəbər babında veriləcək.
Muttasıl zamirin misli kimi gələn digər zamir növü isə munfasıl zamirdir. Munfasıl zamir, muttasıl zamirdən fərqli olaraq, cümləyə onunla başlamaq mümkündür və lazım gəldikdə "illa"dan sonra da gəlir. "İlla"dan sonra gəlməsinə misal:
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنَا
"Yalnız mən vurdum" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ نَحْنُ
"Yalnız biz vurduq" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتَ
"Yalnız sən vurdun" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتِ
"Yalnız sən vurdun" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُمَا
"Yalnız siz ikiniz vurdunuz" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُمْ
"Yalnız siz vurdunuz" və,
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنْتُنَّ
"Yalnız siz vurdunuz" və
وَ مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُوَ
"Yalnız o vurdu" və
مَا ضَرَبَ إِلاَّ هِيَ
"Yalnız o vurdu" və
مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُمَا
"Yalnız o ikisi vurdu" və
مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُمْ
"Yalnız onlar vurdu" və
مَا ضَرَبَ إِلاَّ هُنَّ
"Yalnız onlar vurdu" kimi.
| هُمْ | هُمَا | هُوَ | ||
| هُنَّ | هُمَا | هِيَ | ||
| أَنْتُمْ | أَنْتُمَا | أَنْتَ | ||
| أَنْتُنَّ | أَنْتُمَا | أَنْتِ | ||
|
||||
İllâ’dan sonra gələn müstəqil zamirlər bu nümunələrə görə müqayisə edilir. Müstəqil zamirlərin növlərinin izahı daha geniş şəkildə mübtəda və xəbər mövzusunda veriləcəkdir. Bu nümunələr mövzuya sadə bir işarədir.
|
مَا ضَرَبَ إِلاَّ أَنَا Yalnız mən vurdum |
|
| حَرْفُ نَافِيَةٍ | مَا |
| Nəfi hərfi | |
| فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ | ضَرَبَ |
| Fəth üzərinə bina olunmuş keçmiş zaman fel | |
| أَدَاةُ حَصْرٍ مُلْغَاةٍ | إِلاَّ |
| Əməli ləğv edilmiş məhdudlaşdırma edatı (əməl etməz) | |
| ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ، مَبْنِيٌّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ لِضَرَبَ أَوْ بَدَلاً مِنْ فَاعِلِ ضَرَبَ الْمَحْذُوفِ | أَنَا |
| Müstəqil zamir, bina olunmuş, məhələn mərcu və ضرب felinin faili. Və ya ضرب felinin gizli failindən əvəz olaraq yenə məhələn mərcu olur. | |
|
مَا ضَرَبَ أَحَدٌ إِلاَّ أَنَا Yalnız mən vurdum |
|
| حَرْفُ نَافِيَةٍ | مَا |
| Nəfi hərfi | |
| فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ | ضَرَبَ |
| Fəth üzərinə bina olunmuş keçmiş zaman fel | |
| فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظََّاهِرَةُ | أَحَدٌ |
| Fail, mərcu, ref əlaməti zahir dammə | |
| أَدَاةُ حَصْرٍ مُلْغَاةٍ | إِلاَّ |
| Əməli ləğv edilmiş məhdudlaşdırma edatı (əməl etməz) | |
| ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ، مَبْنِيٌّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، بَدَلٌ مِنْ أَحَدٍ | أَنَا |
| Müstəqil zamir, bina olunmuş, məhələn mərcu və أحد sözündən əvəz | |