Müdmer Failin Növləri | 12

اَلْفَاعِلُ الْمُضْمَرُ

وَ أَقُولُ: Mən deyirəm: Sən əvvəlki dərsdə mudmerin nə olduğunu öyrənmişdin və indi isə sənə bildiririk ki, mudmer fail 12 növdə olur. Bu ona görədir ki; ya mütəkəllimə, ya müxatəbə, ya da qayıba işarə edir. Mütəkəllimə işarə edən iki növə bölünür; çünki ya mütəkəllim bir nəfər olur, ya da bir neçə nəfər olur. Müxatəbə və ya qayıba işarə edən isə hər biri beş növə bölünür; çünki ya müfrəd müzəkər, ya müfrəd müənnəs, ya müsenna (iki nəfər), ya cəm müzəkər, ya da cəm müənnəsə işarə edir. Beləliklə, cəmi olaraq on iki növ olur.

وَ أَقُولُ Mən (Şərhçi) deyirəm ki; قَدْ عَرَفْتَ sən öyrənmişdin, فِيمَا تَقَدَّمَ əvvəlki hissədə, الْمُضْمَرُ mudmerin, مَا هُوَ nə olduğunu, وَ الْآنَ indi isə, نُعَرِّفُكَ sənə bildiririk, أَنَّهُ عَلَى اثْنَيْ عَشَرَ نَوْعًا mudmer failin 12 növ olduğunu, وَ ذَلِكَ لِأَنَّهُ çünki bu növlər; إِمَّا أَنْ يَدُلَّ ya işarə edir, عَلَى مُتَكَلِّمٍ mütəkəllimə, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ ya işarə edir, عَلَى مُخَاطَبٍ müxatəbə, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ ya işarə edir, عَلَى غَائِبٍ qayıba, وَ الَّذِي يَدُلُّ عَلَى مُتَكَلِّمٍ mütəkəllimə işarə edən; يَتَنَوَّعُ إِلَى نَوْعَيْنِ iki növə bölünür, لِأَنَّهُ çünki o;إِمَّا أَنْ يَكُونَ الْمُتَكَلِّمُ mütəkəllim olur, وَاحِدًا bir nəfər, وَ إِمَّا أَنْ يَكُونَ ya da mütəkəllim olur; أَكْثَرَ مِنَ وَاحِدٍ bir neçə nəfər, وَ الَّذِي يَدُلُّ o işarə edən; عَلَى مُخَاطَبٍ أَوْ غَائِبٍ müxatəb və ya qayıba, يَتَنَوَّعُ كُلٌّ مِنْهُمَا hər biri bölünür, إِلَى خَمْسَةِ أَنْوَاعٍ beş növə, لِأَنَّهُ çünki onlar; إِمَّا أَنْ يَدُلَّ عَلَى مُفْرَدٍ مُذَكَّرٍ ya müfrəd müzəkərə işarə edir, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ عَلَى مُفْرَدَةٍ مُؤَنَّثَةٍ ya müfrəd müənnəsə işarə edir, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ عَلَى ya da; مُثَنًّى مُطْلَقًا müsenna (iki nəfər) üzərinə işarə edir, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ عَلَى ya da işarə edir, جَمْعٍ مُذَكَّرٍ cəm müzəkərə, وَ إِمَّا أَنْ يَدُلَّ ya da işarə edir, جَمْعٍ مُؤَنَّثٍ cəm müənnəsə, فَيَكُونُ الْمَجْمُوعُ beləliklə cəmi olur; اثْنَيْ عَشَرَ on iki

Mudmer Fail

Mən (Şərhçi) deyirəm ki; Sən əvvəl mudmer failin nə olduğunu öyrənmişdin. Yəni mudmer fail; Özündən məqsəd tutulan mənaya yalnız tekellüm, xitab və ya qayıb karinesi ilə işarə edən faildir. Gələcək misallarda da tekellüm, xitab və qayıb karinesini görəcəyik. Amma indi sənə 12 növ mudmer failini öyrədəcəyik.

Bu 12 mudmer fail ya mütəkəllimə, ya müxatəbə, ya da qayıba işarə edir. Buradan aydın olur ki, mudmer faillerimiz tekellüm, xitab və qayıb olmaqla üç sinifdir.

Mütəkəllimə işarə edən mudmer fail iki yerə bölünür. Çünki mütəkəllim ya bir nəfər olur, ya da bir neçə nəfər olur.

Müxatəb və qayıb’a işarə edən mudmer failərin hər biri beş növə bölünür. Çünki bu failər ya müfrəd müzəkər, müfrəd müənnəs, ya müzəkər və müənnəsi əhatə edən müsnə, ya cəmi müzəkər, ya da cəmi müənnəsə işarə edir.

*İki mütəkəllim, beş növ müxatəb və beş növ də qayıb olmaqla cəmi 12 növ mudmer failimiz vardır. Bunları ardıcıl olaraq qısa şəkildə görək.

Mütəkəllimə işarə edən mudmer zamirlər
Bir nəfər	Bir nəfərdən çox
ضَرَبْتُ	ضَرَبْنَا

Müxatəbə işarə edən mudmer zamirlər

ضَرَبْتَ

ضَرَبْتِ

ضَرَبْتُمَا

ضَرَبْتُمْ

ضَرَبْتُنَّ

Qayıbə işarə edən mudmer zamirlər

ضَرَبَ

ضَرَبَتْ

ضَرَبَا ضَرَبَتَا

ضَرَبُوا

ضَرَبْنَ