Təlimatlar və Tapşırıqlar

تَمْرِينَاتٌ

Təlimatlar

١. عَيِّنِ الْأَفْعَالَ الْمُضَارِعَةَ الْوَاقِعَةَ فِي الْجُمَلِ الْآتِيَةِ ثُمَّ بَيِّنْ الْمَرْفُوعَ مِنْهَا وَ الْمَنْصُوبَ وَ الْمَجْزُومَ وَ بَيِّنْ عَلاَمَةَ إِعْرَابِهِ

1. Aşağıdakı cümlələrdə olan muzari feiləri müəyyən et və sonra onların merfu, mensub və meczum olduğunu izah et, həmçinin i'rab əlamətlərini göstər!

مَنْ يَزْرَعِ الْخَيْرَ يَحْصُدِ الْخَيْرَ

Xeyir əkən xeyir biçər

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلاَنِ مُضَارِعَانِ مَجْزُومَانِ، هُمَا؛ يَزْرَعْ وَ يَحْصُدْ. وَ عَلاَمَةُ إِعْرَابِهِمَا؛ السُّكُونُ وَ لَكِنْ حُرِّكَ بِالْكَسْرِ مَنْعًا لِإِلْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ

Bu cümlədə iki meczum muzari feil var, bunlar; يَزْرَعْ və يَحْصُدْ feilidir. Bu feilərin i'rab əlaməti sukunudur. Lakin iki sakin hərfin qarşılaşmasını önləmək üçün kəsrə ilə hərəkələnmişdir.

لاَ تَتَوَانَ فِي وَاجِبِكَ

Vəzifəndə tənbəl olma

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلٌ مُضَارِعٌ وَاحِدٌ مَجْزُومٌ وَ هُوَ؛ تَتَوانَ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ أَيِ الْأَلِفُ

Bu cümlədə bir meczum muzari feil var, o da تَتَوَانَ feilidir. Bu feilinin cezm əlaməti - sonu illetli muzari feil olduğu üçün - illet hərfinin (yəni əlifin) hazfidir.

إِيَّاكَ أَنْ تَشْرَبَ وَ أَنْتَ تَعِبٌ

Yorğun ikən içməkdən çəkin!

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَنْصُوبٌ وَ هُوَ؛ تَشْرَبَ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ عَلَى آخِرِهِ

Bu cümlədə bir mensub muzari feil var, o da أَنْ nasb edən edatın nasb etdiyi تَشْرَبَ feilidir. Bu feilinin nasb əlaməti axırında olan zahir fətədir.

كَثْرَةُ الضَّحْكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ

Çox gülmək ürəyi öldürür

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَرْفُوعٌ وَ هُوَ تُمِيتُ؛ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ عَلَى آخِرِهِ

Bu cümlədə bir merfu muzari feil var və o da تُمِيتُ feilidir. Bu feilinin ref əlaməti axırında olan zahir dammadır.

مَنْ يُعْرِضْ عَنِ اللهِ يُعْرِضِ اللهُ عَنْهُ

Kim Allahdan üz çevirərsə, Allah da ondan üz çevirər

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلاَنِ مُضَارِعَانِ مَجْزُومَانِ وَ هُمَا؛ يُعْرِضْ وَ يُعْرِضِ. وَ عَلاَمَةُ جَزْمِ يُعْرِضْ الْأُولَى؛ السُّكُونُ. وَ عَلاَمَةُ جَزْمِ يُعْرِضِ الثَّانِيَةِ؛ السُّكُونُ أَيْضًا وَ لَكِنَّهُ حُرِّكَ بِالْكَسْرِ لِلتَّخَلُّصِ مِنِ الْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ

Bu cümlədə iki meczum muzari feil var və bunlar da يُعْرِضْ və يُعْرِضِ muzari feilidir. Birinci يُعْرِضْ feilinin cezm əlaməti sukunudur. İkinci يُعْرِضِ feilinin də cezm əlaməti sukunudur, lakin iki sakin hərfin qarşılaşmasından qurtulmaq üçün kəsrə ilə hərəkələnmişdir.

إِنْ تُثَابِرْ عَلَى الْعَمَلِ تَفُزْ

Əgər işində səbatlı olsan, qazanarsan

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلاَنِ مُضَارِعَانِ مَجْزُومَانِ وَ هُمَا؛ تُثَابِرْ وَ تَفُزْ. وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِمَا السُّكُونُ

Bu cümlədə iki meczum muzari feil var və bu feilər تُثَابِرْ və تَفُزْ feiləridir. İn-i şərtiyyə hər ikisini də cezm edib. Birinci şərt, ikincisi isə onun cavabı və cəzası olan muzari feildir.

مَنْ لَمْ يَعْرِفْ حَقَّ النَّاسِ عَلَيْهِ لَمْ يَعْرِفِ النَّاسُ حَقَّهُ عَلَيْهِمْ

Kim insanların öz üzərində olan haqqını bilməzsə, insanlar da onun öz üzərində olan haqqını bilməzlər (Yəni insanların mənim üzərimdə haqqı var, mən bunu bilməsəm, onlar da mənim onların üzərində olan haqqımı bilməzlər)

فِي هَذِهِ الْجُمْلَةِ فِعْلاَنِ مُضَارِعَانِ مَجْزُومَانِ وَ هُمَا؛ يَعْرِفْ وَ يعْرِفِ؛ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِ يَعْرِفْ الْأُولَى؛ السُّكُونُ. وَ عَلاَمَةُ جَزْمِ يَعْرِفِ الثَّانِيَةِ؛ السُّكُونُ أَيْضًا وَ لَكِنَّهُ حُرِّكَ بِالْكَسْرِ لِلتَّخَلُّصِ مِنِ الْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ

Bu cümlədə iki meczum muzari feil var və bunlar da يَعْرِفْ və يَعْرِفِ muzari feilidir. Birinci يَعْرِفْ feilinin cezm əlaməti sukunudur. İkinci يَعْرِفِ feilinin də cezm əlaməti sukunudur, lakin iki sakin hərfin qarşılaşmasından qurtulmaq üçün kəsrə ilə hərəkələnmişdir.

أَيْنَمَا تَسْعَ تَجِدْ رِزْقًا

Harada çalışsan, ruzini taparsan

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır və bunlar تَسْعَ və تَجِدْ feilidir. تَسْعَ feilinin cəzm əlaməti əlif olan ilət hərfinin hazfıdır. تَجِدْ feilinin cəzm əlaməti isə sükundur.

حَيْثُمَا يَذْهَبِ الْعَالِمُ يَحْتَرِمْهُ النَّاسُ

Alim hara getsə, insanlar ona hörmət edər.

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır və bunlar يَذْهَبِ və يَحْتَرِمْ feilidir. Bu feillər حَيْثُمَا tərəfindən cəzm olunublar. يَذْهَبِ feilinin cəzm əlaməti sükundur, lakin iki sakin hərfin qarşılaşmasından qurtulmaq üçün kəsrə ilə hərəkələnmişdir. يَحْتَرِمْ feilinin cəzm əlaməti isə zahir sükundur.

لاَ يَجْمُلُ بِذِي الْمُرُوءَةِ أَنْ يُكْثِرَ الْمُزَاحَ

Mərd adamın çox zarafat etməsi gözəl deyil.

Bu cümlədə iki müzari feil vardır. Birincisi mərfu müzari feildir, o da يَجْمُلُ feilidir və digəri də mansub müzari feildir və o da يُكْثِرَ feilidir. Mərfu يَجْمُلُ müzari feilinin rəf əlaməti axırında zahir dammadır. Mansub يُكْثِرَ müzari feilinin nəsb əlaməti axırında zahir fətadır.

كَيْفَمَا تَكُونُوا يُوَلَّ عَلَيْكُمْ

Necə olsanız, elə idarə olunarsınız.

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır. Bunlar تَكُونُوا və يُوَلَّ feilidir. تَكُونُوا feilinin cəzm əlaməti; Əf'al-i xamsədən olduğu üçün nun hərfinin hazfiylədir və يُوَلَّ feilinin cəzm əlaməti isə; Sonu ilətli müzari feildən olduğu üçün axırındakı ilət hərfinin -ki o əlifdir- hazfiylədir.

إِنْ تَدَّخِرِ الْمَالَ يَنْفَعْكَ

Malı saxlasan, sənə fayda verər.

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır. Bunlar تَدَّخِرِ və يَنْفَعْ feilidir. Bu iki feili də إِنْ in-i şərtiyyə cəzm etmişdir. تَدَّخِرِ feilinin cəzm əlaməti sükundur, lakin iki sakin hərfin qarşılaşmasından qurtulmaq üçün kəsrə ilə hərəkələnmişdir. يَنْفَعْ feilinin cəzm əlaməti isə axırında zahir sükundur.

إِنْ تَكُنْ مُهْمِلاً تَسُؤْ حَالُكَ

Əgər laqeyd olsan, halın pis olar.

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır və bunlar تَكُنْ və تَسُؤْ feilidir. Bu feillərin cəzm əlaməti sükundur.

مَهْمَا تُبْطِنْ تُظْهِرْهُ الْأَيَّامُ

Nəyi gizləsən, günlər onu aşkar edər.

Bu cümlədə iki meczum müzari feil vardır və bunlar تُبْطِنْ və تُظْهِرْ feilidir. Bu iki feil də cəzm əlaməti sükundur.

لاَ تَكُنْ مِهْذَارًا فَتَشْقَى

Çox danışan olma, yoxsa narahat olarsan.

Bu cümlədə iki müzari feil vardır. Biri meczum olan تَكُنْ feilidir və cəzm əlaməti sükundur. Digəri isə تَشْقَى olan mansub müzari feildir. Bu feilinin də nəsb əlaməti təəzzürdən dolayı (zahir fətanın açıq görünməsinin mane olması səbəbindən) əlif üzərində müqəddər bir fətadır.