a. Mən من

مَنْ

فَمِثَالُ مَنْ، قَوْلُكَ؛ مَنْ يُكْرِمْ جَارَهُ يُحْمَدْ وَ مَنْ يُذَاكِرْ يَنْجَحْ وَ قَوْلُهُ تَعَالَى؛ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ سورة الزلزلة ٧

Fə misalü mən – mən’in misalına gəldikdə; قَوْلُكَ – sənin bu sözün misaldır; مَنْ يُكْرِمْ جَارَهُ يُحْمَدْ – "Kim qonşusuna hörmət edərsə, təriflənər" kimi və مَنْ يُذَاكِرْ يَنْجَحْ – "Kim oxuyarsa, uğur qazanır" kimi, وَ قَوْلُهُ تَعَالَى – və Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimi; فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ – "Kim zərrə qədər yaxşı əməl edərsə, onu görər" سورة الزلزلة ٧ – Zilzal (Zəlzələ) surəsi, 7-ci ayə.

Mən “Kim?”

İki müzari feli cəzm edən doqquz isimdən birincisi mən – "kim"dir. Misalı sənin bu sözündə olduğu kimidir:

مَنْ يُكْرِمْ جَارَهُ يُحْمَدْ

"Kim qonşusuna hörmət edərsə, təriflənər" ifadəsində يُكْرِمْ və يُحْمَدْ müzari felləri مَنْ tərəfindən cəzm olunub. Birinci cəzm olunan يُكْرِمْ müzari feli, şərt felidir və bu şərt felinə cavab və cəza feli olaraq gələn feli isə يُحْمَدْ felidir.

مَنْ يُذَاكِرْ يَنْجَحْ

"Kim oxuyarsa, uğur qazanır" ifadəsində isə يُذَاكِرْ və يَنْجَحْ müzari felləri مَنْ tərəfindən cəzm olunan iki müzari felidir. Birinci cəzm olunan يُذَاكِرْ müzari feli, şərt felidir və bu şərt felinə cavab və cəza feli olaraq gələn feli isə يَنْجَحْ felidir.

Və həmçinin Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimidir:

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ

"Kim zərrə qədər yaxşı əməl edərsə, onu görər" ayəsində يَعْمَلْ və يَرَ müzari felləri مَنْ cəzm edici ədat tərəfindən cəzm olunub və يَعْمَلْ və يَرَ olmuşdur. Birinci cəzm olunan يَعْمَلْ müzari feli, şərt felidir və bu şərt felinə cavab və cəza feli olaraq gələn feli isə يَرَ felidir.

مَنْ يُكْرِمْ جَارَهُ يُحْمَدْ Kim qonşusuna hörmət edərsə, təriflənər
اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، يَجْزِمُ فِعْلَيْنِ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ	مَنْ
Cəzm edici şərt ismi, iki müzari feli cəzm edir, sükun üzərində mebni, məhələn mərfu, Mübtəda (Xəbəri isə qalan bütün cümlə – məhələn mərfu olaraq)
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِمَنْ لِأَنَّهُ فِعْلُ الشَّرْطِ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ عَلَى آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ جَوَازًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ وَ خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ	يُكْرِمْ
Müzari fel, mən ilə məczum, çünki şərt felidir, cəzm alaməti sonundakı zahir sükun. Fail: Taxtında cavazen müstətir olan və təqdiri "huve" olan zamir
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ	جَارَ
Məfulun bih, mənsub, nəsb alaməti sonundakı zahir fatha, muzaf
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِالْإِضَافَةِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ	هُ
Müttəsil zamir, dammə üzərində mebni, izafət ilə məhələn məcrur, muzafun ileyh
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِمَنْ لِأَنَّهُ جَوَابُ الشَّرْطِ وَ جَزَاؤُهُ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ فِي آخِرِهِ وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ جَوَازًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ	يُحْمَدْ
Müzari fel, şərt felinin cavabı və cəzası olan fel olduğu üçün mən ilə məczum, cəzm alaməti sonundakı zahir sükun, Fail: Taxtında cavazen müstətir olan və təqdiri "huve" zamiri

Cəzm edən şərt ismi, iki müzariyi cəzm edir, sukun üzərində məbni, məhələn mərfu, Mübtəda (Xəbəri isə qalan bütün cümlə - məhələn mərfu olaraq-) Müzari feli, 'men' ilə məczumdur, çünki şərt felidir, cəzm əlaməti axırında zahir sukun. Fail: Altında cavazən müstətir olan və təqdiri "huvə" olan zamir Müzari feli, şərt felinin cavabı və cəzası olan fel olduğu üçün 'men' ilə məczumdur, cəzm əlaməti axırında zahir sukun. Fail: Altında cavazən müstətir olan və təqdiri "huvə" zamiri فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (Zəlzələ surəsi 7) İsti'naf hərfi Cəzm edən şərt ismi, iki müzariyi cəzm edir, sukun üzərində məbni, məhələn mərfu, Mübtəda (Xəbəri isə qalan bütün cümlə - məhələn mərfu olaraq-) Müzari feli, 'men' ilə məczumdur, çünki şərt felidir, cəzm əlaməti axırında zahir sukun. Fail: Altında cavazən müstətir olan və təqdiri "huvə" olan zamir Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti axırında zahir fətə, muzaf Muzafun ileyh, məcrur, cərr əlaməti axırında zahir kəsrə "Mithqal zərrah" ifadəsinin təmizliyi, mənsub, nəsb əlaməti zahir fətə Müzari feli, 'men' ilə məczum şərtin cavabı və cəzası olan fel, cəzm əlaməti; sonu mu'tell müzari fel olduğu üçün ilət hərfinin hazfi ilədir. Fail: Altında cavazən müstətir və təqdiri "huvə" olan zamir Müttəsil zamir, dammə üzərində məbni, məhələn mənsub, məf'ulun bih 🤖

مَنْ يُذَاكِرْ يَنْجَحْ Kim oxuyarsa, uğur qazanır
اِسْمُ شَرْطٍ جَازِمٌ، يَجْزِمُ فِعْلَيْنِ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، مُبْتَدَأٌ	مَنْ