6. Dua və Nəhy Ləsi
لاَ النَّهْيِ وَ الدُّعَاءِ
لا haqqında; Müəllif qeyd edib ki, bu hərf həm nəhy, həm də dua üçün gəlir. Hər ikisi, yəni nəhy və dua, bir əməlindən çəkindirmək və onu tərk etmək istəyi ilə istifadə olunur. Aralarındakı fərq budur ki, nəhy yuxarıdan aşağıya (yəni üstün olanın aşağıya) olur, məsələn: لاَ تَخَفْ Hud surəsi 70-ci ayə, لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا Bəqərə surəsi 104-cü ayə, لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ Nisa surəsi 171-ci ayə. Dua isə aşağıdan yuxarıya (yəni aşağı olanın üstün olana) olur, məsələn: رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا Bəqərə surəsi 286-cı ayə və وَ لاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا اصْرًا Bəqərə surəsi 286-cı ayə.
لا haqqında; Müəllif qeyd edib ki, bu hərf nəhy və dua üçün gəlir. Hər ikisi, yəni nəhy və dua, bir əməlindən çəkindirmək və onu tərk etmək istəyi ilə istifadə olunur. Nəhy və dua arasındakı fərq budur ki, nəhy üstün olanın aşağıya qarşı etdiyi əməlidir, misalları belədir:
لاَ تَخَفْ
"Qorxma" kimi ki, bu nəhy Allahın elçiləri tərəfindən İbrahim peyğəmbərə edilmişdir. Allahın elçiləri İbrahim peyğəmbərə müjdə vermək üçün gəlirlər və İbrahim peyğəmbər bir buzovu qızardır və elçilərə təqdim edir. Elçilər (insan olmadıqları üçün) əti yemirlər. İbrahim peyğəmbər bu haldan narahat olur və elçilər ona "Qorxma, biz Lut qövmünə göndərilmişik" deyirlər. Burada elçilər üstün olduqları üçün لا nəhy mənası verir.
لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا
"Bizi güdməyin" ayəsində elçinin qövmünə etdiyi nəhy nəzərdə tutulur.
لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ
"Dininizdə ifrata varmayın" ayəsində də elçinin qövmünə etdiyi nəhy nəzərdə tutulur.
Dua isə aşağı olanın üstün olana etdiyi istəkdir, misalları:
رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا
"Rəbbimiz, bizi məsul tutma!" ayəsində nəhy لا ilə bəndənin Rəbbinə etdiyi istək nəzərdə tutulur. Aşağı olan bir şey üstün olana nəhy edə bilməz, buna görə də bu dua sayılır.
وَ لاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا اصْرًا
"Üzərimizə ağır yük qoyma" ayəsi də eyni surənin eyni ayəsindədir. Burada da aşağı olan bəndə üstün olan Rəbbinə nəhy لا ilə istək edir. Bu da dua sayılır.
Dua və Nəhy La'sı
Muzari fiili cezm edən altı hərfdən altıncısı لا'dır. Müəllif bu لا'nın nəhy və dua üçün gəldiyini qeyd edib. Hər ikisi, yəni nəhy və dua, bir əməlindən çəkindirmək və onu tərk etmək istəyi ilə bu لا ilə nəzərdə tutulur. Nəhy və dua arasındakı fərq; nəhyin üstün olanın aşağıya qarşı olmasıdır, misalları belədir:
لاَ تَخَفْ
"Qorxma" kimi ki, bu nəhy Allahın elçiləri tərəfindən İbrahim peyğəmbərə edilmişdir. Allahın elçiləri İbrahim peyğəmbərə müjdə vermək üçün gəlirlər və İbrahim peyğəmbər bir buzovu qızardır və elçilərə təqdim edir. Elçilər (insan olmadıqları üçün) əti yemirlər. İbrahim peyğəmbər bu haldan narahat olur və elçilər ona "Qorxma, biz Lut qövmünə göndərilmişik" deyirlər. Burada elçilər üstün olduqları üçün لا nəhy mənası verir.
لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا
"Bizi güdməyin" ayəsində elçinin qövmünə etdiyi nəhy nəzərdə tutulur.
لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ
"Dininizdə ifrata varmayın" ayəsində də elçinin qövmünə etdiyi nəhy nəzərdə tutulur.
Dua isə aşağı olanın üstün olana etdiyi istəkdir, misalları:
رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا
"Rəbbimiz, bizi məsul tutma!" ayəsində nəhy لا ilə bəndənin Rəbbinə etdiyi istək nəzərdə tutulur. Aşağı olan bir şey üstün olana nəhy edə bilməz, buna görə də bu dua sayılır.
وَ لاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا اصْرًا
"Üzərimizə ağır yük qoyma" ayəsi də eyni surənin eyni ayəsindədir. Burada da aşağı olan bəndə üstün olan Rəbbinə nəhy لا ilə istək edir. Bu da dua sayılır.
| لاَ تَخَفْ Hud surəsi 70 | |
| Nəhyedici və cezm edici hərf | لاَ |
| Əməli qadağan edən və cezm edən hərf | |
| Muzari fiil, nəhy لا ilə cezm olunub, cezm əlaməti sonundakı zahir sükundur. Fail: Taxtında müstətir və "sən" mənasında olan zamir | تَخَفْ |
| Muzari fiil, nəhy لا ilə cezm olunub, cezm əlaməti sonundakı zahir sükundur. Fail: Taxtında müstətir və "sən" mənasında olan zamir | |
| لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا Bəqərə surəsi 104 | |
| Nəhyedici və cezm edici hərf | لاَ |
| Əməli qadağan edən və cezm edən hərf | |
| Muzari fiil, nəhy لا ilə cezm olunub, cezm əlaməti; Əf'al-i xamsədən olduğu üçün sonundakı nun hərfinin hazfiylədir. Vav: Sükun üzərində mebni muttasıl zamir, fail olub mahallen merfudur. Elif: Farikadır | تَقُولُوا |
| Muzari fiil, nəhy لا ilə cezm olunub, cezm əlaməti; Əf'al-i xamsədən olduğu üçün sonundakı nun hərfinin hazfiylədir. Vav: Sükun üzərində mebni muttasıl zamir, fail olub mahallen merfudur. Elif: Farikadır | |
| Əmr fiili, sonundakı illet hərfinin hazfi üzərində mebnidir. Faili: Taxtında müstətir və "sən" mənasında olan zamir | رَاعِـ |
| Əmr fiili, sonundakı illet hərfinin hazfi üzərində mebnidir. Faili: Taxtında müstətir və "sən" mənasında olan zamir | |
| Muttasıl zamir, sükun üzərində mebni, mahallen mansub, mefulun bih | ـنَا |
| Muttasıl zamir, sükun üzərində mebni, mahallen mansub, mefulun bih | |
| لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ Nisa surəsi 171 | |
| Nəhyedici və cezm edici hərf | لاَ |
| Əməli qadağan edən və cezm edən hərf | |