Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavabları
سواللار و جوابلار
Suallar və Cavabları
١. مضاری فئیلی öz zatı ilə nasb edən edatlar hansılardır?
1. Öz zatı ilə muzari feyli nasb edən edatlar hansılardır?
مضاری فئیلی öz zatı ilə nasb edən edatlar: ان، لن، اذاً və كَيْ-dir.
Öz zatı ilə muzari feyli nasb edən edatlar "en", "len", "izen" və "key"dir.
٢. ان nə mənaya gəlir?
2. En nə mənaya gəlir?
ان masdar və gələcək zaman mənasını verir. Masdar olmasına görə; "en" feyl ilə birləşərək o feylin masdarına dəlalət edir. Muzari feylə aid olması ilə də gələcək zamanı ifadə edir.
En masdar və gələcək zaman mənasını verir. Masdar olmasına görə, en feyl ilə birləşərək o feylin masdarına dəlalət edir. Muzari feylə aid olması ilə də gələcək zamanı bildirir.
٣. لن nə mənaya gəlir?
3. Len nə mənaya gəlir?
لن inkar hərfidir, çünki muzari feyli inkar edir. Len gələcək zaman hərfidir, çünki muzari feyli gələcək zamana çevirir.
Len inkar hərfidir, çünki muzari feyli inkar edir. Len gələcək zaman hərfidir, çünki muzari feyli gələcək zamana çevirir.
٤. اذاً nə mənaya gəlir?
4. İzen nə mənaya gəlir?
اذاً cavab hərfidir, çünki cavabın əvvəlində olur. İzen cəza hərfidir, çünki onunla bir şeyin cəzası (qarşılığı) gətirilir.
İzen cavab hərfidir, çünki cavab cümləsinin əvvəlində olur. İzen cəza hərfidir, çünki onunla bir şeyin qarşılığı (cəzası) gətirilir.
٥. كَيْ nə mənaya gəlir?
5. Key nə mənaya gəlir?
Key bəzən masdar olur və öz zatı ilə muzari feyli nasb edir. Bəzən isə lâm-ı tə'lil mənasında olub səbəb bildirir və bu zaman keydən sonra mütləq gizli "en" olur və muzari feyli nasb edir.
Key adətən masdar hərfidir və öz zatı ilə muzari feyli nasb edir. Əksər hallarda lâm-ı tə'lil mənasında olub səbəb üçün gəlir. Keydən sonra mütləq gizli "en" olarsa, o zaman muzari feyli nasb edən olur.
٦. اذاً-dan sonra muzari feylin nasb olunma şərti nədir?
6. İzen-dən sonra muzari feylin nasb olunma şərti nədir?
اذاً-dan sonra muzari feylin nasb olunması üçün üç şərt var: Birincisi, izen cavab cümləsinin əvvəlində olmalıdır. İkincisi, izen-dən sonra gələn muzari feyl gələcək zamana dəlalət etməlidir. Üçüncüsü, izen ilə muzari feyl arasında kasem, nida-münada və la-i nafiye istisna olmaqla başqa bir fasıla olmamalıdır.
İzen-dən sonra muzari feylin nasb olunma şərti üçdür. Birincisi: İzen cavab cümləsinin əvvəlində olmalıdır. İkincisi: İzen-dən sonra gələn muzari feyl gələcək zamana dəlalət etməlidir. Üçüncüsü: İzen ilə muzari feyl arasında kasem, nida-münada və la-i nafiye istisna olmaqla başqa bir fasıla olmamalıdır.
٧. كَيْ-dən sonra muzari feylin nasb olunma şərti nədir?
7. Key-dən sonra muzari feylin nasb olunma şərti nədir?
Key-dən sonra muzari feylin nasb olunması üçün lâm-ı tə'lil hərfi ya sözlə, ya da nəzərdə olmalıdır.
Key’den sonra muzari felin nasb olunması üçün, key’den evvel sözlə və ya gizli şəkildə bir tə'lil lamı gəlməlidir.
٨. مَا هِيَ الْأَشْيَاءُ الَّتِي لاَ يَضُرُّ الْفَصْلُ بِهَا بَيْنَ إِذَنْ النَّاصِبَةِ وَ الْمُضَارِعِ
8. Nasb edən İzen və Muzari Fel arasında fasilə olub, izenin nasb etməsinə mane olmayan fasilələr hansılardır?
لاَ يَضُرُّ الْفَصْلُ بَيْنَ إِذَنْ النَّاصِبَةِ وَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ إِلاَّ إِذَا كَانَ الْفَاصِلُ الْقَسَمَ أَوْ الْنِدَاءَ أَوْ لاَ النَّافِيَةَ
İzen ilə muzari felin arasına fasilə olaraq qəsəm, nida-münada və ya la-i nafiye girərsə, bu izenin muzari feli nasb etməsinə mane olmur.
٩. مَتَى تَنْصِبُ أَنْ مُضْمَرَةً جُوَازًا؟
9. "En" cəvazən gizli şəkildə nə vaxt muzari feli nasb edir?
تَنْصِبُ أَنْ مُضْمَرَةً جَوَازًا بَعْدَ حَرْفٍ وَاحِدٍ وَ هُوَ لاَمُ كَيْ
"En" bir hərfdən sonra cəvazən gizli şəkildə muzari feli nasb edir. O hərf də lam-u keydir.
١٠. مَتَى تَنْصِبُ أَنْ مُضْمَرَةً وُجُوبًا؟
10. "En" vücuben gizli şəkildə nə vaxt muzari feli nasb edir?
تَنْصِبُ أَنْ مُضْمَرَةً وُجُوبًا إِذَا جَاءَتْ بَعْدَ حَرْفٍ مِنْ حُرُوفِ خَمْسَةٍ وَ هِيَ؛ لاَمُ الْجُحُودِ وَ حَتَّى وَ فَاءُ السَّبَبِيَّةِ وَ وَاوُ الْمَعِيَّةِ وَ أَوْ
"En" bu beş hərfdən birindən sonra gəldikdə vücuben gizli şəkildə muzari feli nasb edir. O hərflər isə: Lam-ı cuhud, hatta, fa-i səbəbiyyə, vav-ı məiyyə və ev.
١١. مَا ضَابِطُ لاَمِ الْجُحُودِ؟
11. Lam-ı Cuhudun ölçüsü nədir?
ضَابِطُ لاَمِ الْجُحُودِ؛ أَنْ تَأْتِيَ بَعْدَ مَا يُفِيدُ النَّفْيَ يَعْنِي تَأْتِي بَعْدَ مَا كَانَ أَوْ لَمْ يَكُنْ أَوْ غَيْرُ كائِنٍ أَوْ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ فَتُسَمَّى لاَمُ الْجُحُودِ بِلاَمِ النَّفْيِ
Lam-ı Cuhudun ölçüsü; Nəfy bildirən ifadədən sonra gəlməsidir, yəni مَا كَانَ və ya لَمْ يَكُنْ və ya غَيْرُ كَائِنٍ kimi və ya bunlara bənzər ifadələrdən sonra gəlməsidir. Bu halda lam-ı cuhud, lam-ı nəfy adlanır.
١٢. مَا مَعْنَى حَتَّى النَّاصِبَةِ؟
12. Nasb edən hatta nə mənaya gəlir?
يُفِيدُ حَتَّى الْغَايَةَ أَوِ التَّعْلِيلَ
Hatta, məqsəd və səbəb mənasını verir.
١٣. مَا هِيَ الْأَشْيَاءُ الَّتِي يَجِبُ أَنْ يَسْبِقَ وَاحِدٌ مِنْهَا فَاءَ السَّبَبِيَّةِ أَوْ وَاوَ الْمَعِيَّةِ؟ مَثِّلْ لِكُلِّ مَا تَذْكِرُهُ
13. Fa-i Səbəbiyyə və Vav-ı Məiyyənin (vücuben gizli "en" ilə muzari feli nasb etməsi üçün) önündə olması vacib olan şeylər hansılardır? Zikrətdiyin hər birinə bir misal ver!
اَلْأَشْيَاءُ الَّتِي يَجِبُ أَنْ يَسْبِقَ وَاحِدٌ مِنْهَا فَاءَ السَّبَبِيَّةِ أَوْ وَاوَ الْمَعِيَّةِ تِسْعَةٌ؛ الْأَمْرُ وَ الدُّعَاءُ وَ النَّهْيُ وَ الْإِسْتِفْهَامُ وَ الْعَرْضُ وَ التَّحْضِيضُ وَ التَّمَنِّي وَ الرَّجَاءُ وَ النَّفْيُ. فَإِذَا وَقَعَتِ الْفَاءُ أَوِ الْوَاوُ فِي جَوَابِ النَّفْيِ وَ الدُّعَاءِ وَ النَّهْيِ وَ الْإِسْتِفْهَامِ وَ الْعَرْضِ وَ التَّحْضِيضِ وَ التَّمَنِّي وَ الرَّجَاءِ فَإِنَّ الْمُضَارِعَ يُنْصَبُ بِأَنْ مُضْمَرَةً وُجُوبًا بَعْدَ الْفَاءِ وَ الْوَاوِ
Fa-i Səbəbiyyə və Vav-ı Məiyyənin önündə olması vacib olan şeylər doqquzdur, onlar: Əmr, dua, nəhy, istifham, arz, təhdid, təmənni, rəcâ və nəfy. Fa-i səbəbiyyə və ya vav-ı məiyyə bu doqquz yerin, yəni əmr, dua, nəhy, istifham, arz, təhdid, təmənni, rəcâ və nəfyin cavabında olarsa, o zaman muzari fel fa-i səbəbiyyə və ya vav-ı məiyyədən sonra vücuben gizli "en" ilə mansub olur.