b1. Əmr

اَلْأَمْرُ

أَمَّا الْأَمْرُ؛ فَهُوَ الطَّلَبُ الصَّادِرُ مِنَ الْعَظِيمِ لِمَنْ هُوَ دُونَهُ، نَحْوُ قَوْلِ الْأُسْتَاذِ لِتِلْمِيذِهِ؛ ذَاكِرْ فَتَنْجَحَ أَوْ وَ تَنْجَحَ

أَمَّا الْأَمْرُ əmrə gəldikdə; فَهُوَ الطَّلَبُ الصَّادِرُ yəni meydana gələn bir tələbdir, مِنَ الْعَظِيمِ böyük (üstün) olandan, لِمَنْ o kəs üçün ki; هُوَ دُونَهُ o kəs ondan kiçik (aşağı) olan, نَحْوُ قَوْلِ الْأُسْتَاذِ لِتِلْمِيذِهِ Müəllimin şagirdinə dediyi bu söz kimi; ذَاكِرْ فَتَنْجَحَ “Oxu ki, uğurlu olasan” أَوْ və ya; ذَاكِرْ وَ تَنْجَحَ “Oxu ki, uğurlu olasan” kimi.

B1. Əmr

Əmrə gəldikdə; Azim, yəni böyük olanın (şəxsiyyətcə, yaşca, nəfscə) özündən kiçik olan şəxsə qarşı etdiyi tələbə (istəyə) əmr deyilir. Misal üçün, müəllimin şagirdinə dediyi bu söz kimi;

ذَاكِرْ فَتَنْجَحَ

“Oxu ki, uğurlu olasan” kimi. Bu tərkibdə ذَاكِرْ əmr felidir və cavabı da səbəbiyyə fə ilə فَتَنْجَحَ şəklində gəlmişdir. Səbəbiyyə fə-dən sonra gələn və mütləq gizli olan bir "ən" تَنْجَحُ muzari felini nəsb etmişdir.

Bu tərkib vav-i məiyyə ilə də qurula bilər və eyni mənanı verir;

ذَاكِرْ وَ تَنْجَحَ

“Oxu və uğurlu ol & yəni uğur oxumaqla birlikdədir” kimi. ذَاكِرْ əmr felidir və cavabı da vav-i məiyyə ilə وَ تَنْجَحَ şəklində gəlmişdir. Vav-i məiyyə-dən sonra gələn və mütləq gizli olan bir "ən" تَنْجَحُ muzari felini nəsb etmişdir.

ذَاكِرْ فَتَنْجَحَ Oxu ki, uğurlu olasan
فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ الظَّاهِرِ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	ذَاكِرْ
Əmr feli, sonundakı zahir sükun ilə məbni, Fail: Altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə" olan zamir
فَاءُ السَّبَبِيَّةِ	فَ
Sebebiyyə Fə'si
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبُ بِأَنْ مُضْمَرَةً وُجُوبًا بَعْدَ فَاءِ السَّبَبِيَّةِ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ لِأَنَّهُ مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَنْجَحَ
Müzarə Fəil, sebebiyyə fə'sindən sonra gələn və mütləq şəkildə gizli "ən" ilə mensub olan, mensub əlaməti axırı düzgün müzarə fəil olduğu üçün zahir fətə. Fəil: altında mütləq şəkildə gizli və təqdiri "əntə" olan zamir.

ذَاكِرْ وَ تَنْجَحَ Çalış və uğurlu ol
فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ الظَّاهِرِ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	ذَاكِرْ
Əmr Fəili, axırında zahir sükun ilə məbni, Fəil: altında mütləq şəkildə gizli və təqdiri "əntə" olan zamir.
Məiyyə Vavı	وَ
Vav-ı Məiyyə
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبُ بِأَنْ مُضْمَرَةً وُجُوبًا بَعْدَ وَاوِ الْمَعِيَّةِ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ لِأَنَّهُ مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَنْجَحَ
Müzarə Fəil, məiyyə vavından sonra gələn və mütləq şəkildə gizli "ən" ilə mensub olan, mensub əlaməti axırı düzgün müzarə fəil olduğu üçün zahir fətə. Fəil: altında mütləq şəkildə gizli və təqdiri "əntə" olan zamir.