2-ci hissə: Muzarini gizli bir 'ən' ilə cəvazən nəsb edən

İKİNCİ QİSM: CAVAZƏN GİZLİ "ƏN" İLƏ NASB EDƏN

İkinci qismə gəldikdə; bu, muzari fiili özündən sonra cavazən gizli olan "ən" vasitəsilə nasb edən bir hərfdir ki, o da təlil üçün gələn ləm hərfidir. Müəllif bu ləmi "key ləmi" adlandırıb, çünki key ilə ləm arasında təlil, yəni səbəb bildirən məna baxımından ortaqdır. Misal olaraq Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi: لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ مَا تَأَخَّرَ (Fəth surəsi, 2-ci ayə) və Allahın bu sözündə olduğu kimi: لِيُعَذِّبَ اللهُ الْمُنَافِقِينَ وَ الْمُنَافِقَاتِ (Əhzab surəsi, 73-cü ayə).

İkinci qismə gəldikdə; bu, özündən sonra cavazən gizli olan "ən" vasitəsilə muzari fiili nasb edən hərfdir ki, o da təlil üçün gələn ləm hərfidir. Bu ləmin önündə gizli bir "ən" vardır və muzariyi nasb edən də odur. Müəllif bu ləmi "key ləmi" adlandırıb, çünki key ilə ləm arasında təlil, yəni səbəb bildirən məna baxımından ortaqdır. Misalları bu ayələrdə olduğu kimidir:

لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ مَا تَأَخَرَ

"Allah, sənin keçmiş və sonrakı günahlarını bağışlasın deyə" ayəsində لِيَغْفِرَ sözündəki ləm təlil üçün gələn ləmdir və يَغْفِرَ sözü isə bu ləmdən sonra cavazən gizli olan "ən" vasitəsilə nasb olunub, yəni sözün təqdiri لِأَنْ يَغْفِرَ şəklindədir.

لِيُعَذِّبَ اللهُ الْمُنَافِقِينَ وَ الْمُنَافِقَاتِ

"Allah münafiq kişilərə və qadınlara əzab versin deyə" ayəsində لِيُعَذِّبَ sözündəki ləm təlil üçün gələn ləmdir və يُعَذِّبَ sözü isə bu ləmdən sonra cavazən gizli olan "ən" vasitəsilə nasb olunub, yəni sözün təqdiri لِأَنْ يُعَذِّبَ şəklindədir.

لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ مَا تَأَخَرَ Allah, sənin keçmiş və sonrakı günahlarını bağışlasın deyə
Cər hərfi, kəsrə üzərində mebni, təlil bildirir	لِـ
Cər hərfi, kəsrə üzərində mebni, təlil bildirir
Muzari fiil, ləmdən sonra cavazən gizli olan "ən" ilə mansub, nasb əlaməti; sonu sağlam muzari fiil olduğu üçün zahir fətə ilədir.	يَغْفِرَ
Muzari fiil, ləmdən sonra cavazən gizli olan "ən" ilə mansub, nasb əlaməti; sonu sağlam muzari fiil olduğu üçün zahir fətə ilədir.
Cər hərfi, fətə üzərində mebni, mülkiyyət bildirir	لَـ
Cər hərfi, fətə üzərində mebni, mülkiyyət bildirir
Bitişik zamir, fətə üzərində mebni, ləm ilə mahallen mecrur	ـكَ
Bitişik zamir, fətə üzərində mebni, ləm ilə mahallen mecrur
Fail, mərfu, ref əlaməti zahir dammə	اللهُ
Fail, mərfu, ref əlaməti zahir dammə
İsm-i məvsul, sukun üzərində mebni, mahallen mansub, mefulun bih	مَا
İsm-i məvsul, sukun üzərində mebni, mahallen mansub, mefulun bih
Mazi fiil, fətə üzərində mebni, Fail: cavazən müstətir zamir, təqdiri "huve"	تَقَدَّمَ
Mazi fiil, fətə üzərində mebni, Fail: cavazən müstətir zamir, təqdiri "huve"
Cər hərfi, sukun üzərində mebni	مِنْ
Cər hərfi, sukun üzərində mebni

Min herfi ile mecrur, cerr əlaməti zahir kəsrə. Müzaf Muttasil zamir, fətə üzərində məbni, izafət ilə məhəllən mecrur, müzafun ileyh Atıf hərfi Əvvəlki ism-i mevsula matuf olan ism-i mevsul Mazi feil, fətə üzərində məbni, faili: cavazən müstətir zamir, təqdiri "huve" Allah münafiq kişilərə və qadınlara əzab versin deyə Hərfi-cər, kəsrə üzərində məbni, səbəb bildirir Muzari feil, lamdan sonra gələn cavazən müqəddər olan "ən" ilə mənsub, nəsb əlaməti; Sonu sağlam muzari feildən olduğu üçün zahir fətə ilədir. Fail, mərfu, rəf əlaməti zahir dammə Məfulun bih, mənsub, nəsb əlaməti; Cəmi müzəkkər salimdən olduğu üçün fətədən naib olan ya ilədir. Nun: Müfrədindəki tənvindən əvəzdir Atıf hərfi Munafiqine sözünə matuf, mənsub, nəsb əlaməti; Cəmi müənnəs salimdən olduğu üçün fətədən naib kəsrə ilədir Ayədəki | Gizli "Ən" | Təqdiri لِيَغْفِرَ | لِأَنْ يَغْفِرَ | لِغُفْرَانِ لِيُعَذِّبَ | لِأَنْ يُعَذِّبَ | لِتَعْذِيبِ