Muzari felinin əlamətləri

عَلاَمَاتُ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ

فعل-مضارعın alaməti odur ki, onun əvvəlində dörd artıq hərfdən biri olur. Bu dörd hərf sənin "أَنَيْتُ", "نَأَيْتُ", "أَتَيْنَ", "نَأْتِي" sözlərində cəmlənir. Yəni, həmzə mütəkkəllim üçün gəlir, istər müzəkkər, istər müənnəs olsun, misal: أَفْهَمُ

Nun mütəkkəllim üçün gəlir, ya özünü böyütmək üçün, ya da başqası ilə birlikdə olmaq üçün, misal: نَفْهَمُ

Ya qayıb üçün gəlir, misal: يَقُومُ

Te isə xitab olunan və ya qayıbə üçün gəlir, misal: أَنْتَ تَفْهَمُ يَا مُحَمَّدُ وَاجِبَكَ və ya تَفْهَمُ زَيْنَبُ وَاجِبَهَا

Əgər bu hərflər artıq deyil, fiilin kökündən olarsa, misal: أَكَلَ, نَقَلَ, تَفَلَ, يَنَعَ və ya hərf artıqdır, amma dediyimiz mənanı göstərmirsə, misal: أَكْرَمَ, تَقَدَّمَ, bu fiil mazi olur, muzari olmur.

فعل-مضارع və muzari fiil, alaməti odur ki, əvvəlində dörd artıq hərfdən biri olur. Bu artıq hərflər "أَنَيْتُ", "نَأَيْتُ", "أَتَيْنَ", "نَأْتِي" sözlərində cəmlənən həmzə, ya, nun və te hərfləridir.

Həmzə mütəkkəllim üçün gəlir və müzəkkər və ya müənnəs üçün olur, misal: أَفْهَمُ "Başa düşürəm" kimi.

Nun, özünü böyütmək (biz demək) və ya başqası ilə birlikdə olmaq üçün gəlir, misal:

نَفْهَمُ

"Başa düşürük" kimi.

Ya, qayıb üçün gəlir, misal:

يَقُومُ

"Qalxır" kimi.

Te, xitab olunan və qayıbə üçün gəlir, xitab olunan üçün misal:

أَنْتَ تَفْهَمُ يَا مُحَمَّدُ وَاجِبَكَ

"Sən, ey Məhəmməd, tapşırığını başa düşürsən" kimi. Qayıbə üçün misal:

تَفْهَمُ زَيْنَبُ وَاجِبَهَا

"Zeynəb tapşırığını başa düşür" kimi.

Əgər bu hərflər artıq olmazsa, fiilin kökündən olur, misalları: أَكَلَ "Yedi", نَقَلَ "Daşıdı", تَفَلَ "Tükrütdü", يَنَعَ "Yetkin oldu" kimi. Və ya artıq olar, amma dediyimiz kimi mütəkkəllimə, qayıbə və ya xitab olunanı göstərməz, misalları: أَكْرَمَ "İkram etdi", تَقَدَّمَ "İrəli çəkdi, təqdim etdi" kimi. Bu fiillər mazi fiildir, muzari deyil.

Muzari Fiilin Alamətləri

Muzari fiilin alaməti: Əvvəlinə dörd artıq hərfdən birini almasıdır. Bu artıq hərflər "أَنَيْتُ", "نَأَيْتُ", "أَتَيْنَ", "نَأْتِي" sözlərində cəmlənən həmzə, ya, nun və te hərfləridir.

Həmzə mütəkkəllim üçün gəlir və müzəkkər və ya müənnəs üçün olur, misal: أَفْهَمُ "Başa düşürəm" kimi.

Nun, özünü böyütmək (biz demək) və ya başqası ilə birlikdə olmaq üçün gəlir, misal:

نَفْهَمُ

"Başa düşürük" kimi.

Ya, qayıb üçün gəlir, misal:

يَقُومُ

"Qalxır" kimi.

Te, xitab olunan və qayıbə üçün gəlir, xitab olunan üçün misal:

أَنْتَ تَفْهَمُ يَا مُحَمَّدُ وَاجِبَكَ

"Sən, ey Məhəmməd, tapşırığını başa düşürsən" kimi. Qayıbə üçün misal:

تَفْهَمُ زَيْنَبُ وَاجِبَهَا

"Zeynəb tapşırığını başa düşür" kimi.

Əgər bu hərflər artıq olmazsa, fiilin kökündən olur, misalları: أَكَلَ "Yedi", نَقَلَ "Daşıdı", تَفَلَ "Tükrütdü", يَنَعَ "Yetkin oldu" kimi. Və ya artıq olar, amma dediyimiz kimi mütəkkəllimə, qayıbə və ya xitab olunanı göstərməz, misalları: أَكْرَمَ "İkram etdi", تَقَدَّمَ "İrəli çəkdi, təqdim etdi" kimi. Bu fiillər mazi fiildir, muzari deyil.

Muzariyat Hərfləri	Mazi Fiil	Muzari Fiil
أَ	كَتَبَ	أَكْتُبُ
تَ	نَصَرَ	تَنْصُرُ
يَ	عَلِمَ	يَعْلَمُ
نَ	خَرَجَ	نَخْرَجُ

أَنْتَ تَفْهَمُ يَا مُحَمَّدُ وَاجِبَكَ Ey Məhəmməd, sən tapşırığını anlayırsan
ضَمِيرٌ مُنْفَصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ	أَنْتَ
Ayrı zamir, fətah üzərində məbni
فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَفْهَمُ
Nasb və cəzm edənlərdən uzaq olduğu üçün məf'ul muzari fiil, qaldırma əlaməti axırında olan zahir dammadır, çünki axırı düzgün muzari fiildir. Faili: altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə" olan zamirdir.
حَرْفُ نِدَاءٍ	يَا
Nida hərfi
مُنَادَى، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ	مُحَمَّدُ
Münada, damma üzərində məbni, mahallən mənsub
مَفُعٌولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ	وَاجِبَ
Məf'ulun bih, mənsub, nasb əlaməti axırında olan zahir fətah və muzaf
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ، مُضَافٌ إِلَيْهِ	كَ
Bitişik zamir, fətah üzərində məbni, mahallən məcrur, muzafun iləyh

تَفْهَمُ زَيْنَبُ وَاجِبَهَا Zeynəb tapşırığını anlayır
فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ	تَفْهَمُ
Nasb və cəzm edənlərdən uzaq olduğu üçün məf'ul muzari fiil, qaldırma əlaməti axırında olan zahir dammadır.
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ اسْمِ الْمُفْرَدِ	زَيْنَبُ
Fail, məf'ul, qaldırma əlaməti müfrəd isimdən olduğu üçün axırında zahir damma
مَفُعٌولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ	وَاجِبَ
Məf'ulun bih, mənsub, nasb əlaməti axırında olan zahir fətah və muzaf
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ، مُضَافٌ إِلَيْهِ	ـهَا
Bitişik zamir, mahallən məcrur, muzafun iləyh