c. Məczum Əfāl-i Xəmsənin Misalı

مِثَالُ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ الْمَجْزُومَةِ

وَ مِثَالُ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ الْمَجْزُومَةِ؛ لَمْ تُذَاكِرَا وَ لَمْ تَفْهَمَا. فَكُلٌّ مِنْهُمَا؛ مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ بِحَذْفِ النُّونِ وَ الْأَلِفُ؛ ضَمِيرُ الْاِثْنَيْنِ، فَاعِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ

Meczum efâl-i hamse'nin nümunəsinə gəldikdə; لَمْ تُذَاكِرَا "Siz ikiniz qarşılıqlı olaraq müzakirə etmədiniz" və لَمْ تَفْهَمَا "Siz ikiniz başa düşmədiniz" kimi. فَكُلٌّ مِنْهُمَا bu ifadələrin hər ikisi; مَجْزُومٌ بِلَمْ lem ilə meczumdur, عَلاَمَةُ جَزْمِهِ cezm əlaməti isə; بِحَذْفِ النُّونِ nunun hazfi ilədir, وَ الْأَلِفُ və elif; ضَمِيرُ الْاِثْنَيْنِ ikilik zamiridir, فَاعِلٌ faildir, مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ sükun üzərində mebnidir, فِي مَحَلِّ رَفْعٍ mahallen merfudur

Meczum Efâl-i Hamse'nin Nümunəsi

Meczum efâl-i hamse'nin nümunəsinə gəldikdə;

لَمْ تُذَاكِرَا

"Siz ikiniz qarşılıqlı olaraq müzakirə etmədiniz" və,

لَمْ تَفْهَمَا

"Siz ikiniz başa düşmədiniz" kimidir.

Bu تُذَاكِرَا və تَفْهَمَا ifadələrinin hər ikisi də cezm edici hərf olan lem ilə meczumdur. Cezm əlaməti isə sonundakı nunun hazfi ilədir. Elif isə ikilik zamiridir, sükun üzərində mebnidir, mahallen merfu olub faildir.

حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	لَمْ
Cezm, nefy və qalb hərfi, sükun üzərində mebni, irabdan məhalli yoxdur
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ بِحَذْفِ النُّونِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْأَلِفُ؛ ضَمِيرُ الْاِثْنَيْنِ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ	تُذَاكِرَا تَفْهَمَا
Muzari fiil, lem ilə meczum, cezm əlaməti efâl-i hamse'dən olduğu üçün sonundakı nunun hazfi ilədir. Elif: ikilik zamiridir, sükun üzərində mebni, mahallen merfu, fail