Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavabları

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. مُعْرَب كِلِمَلَر نِچَه قِسْمَه بُلُونُر؟

1. Mureb sözlər neçə hissəyə bölünür?

مُعْرَب كِلِمَلَر دو قِسْمَه بُلُونُر؛ بِر قِسْم حَرَكَه لَه، بِر قِسْم حَرْف لَه مُعْرَب اولان كِلِمَلَر

Mureb sözlər iki hissəyə bölünür. Bir hissəsi hərəkələrlə, bir hissəsi isə hərflərlə mureb olan sözlərdir.

٢. حَرَكَه لَه مُعْرَب اولان كِلِمَلَر هانسیلاردیر؟

2. Hərəkələrlə mureb olan sözlər hansılardır?

حَرَكَه لَه مُعْرَب اولان كِلِمَلَر چهار نَوْدُر؛ مُفْرَد اسم، جَمْع تَكْسِیر، جَمْع مُؤَنَّث سَالِم، و آخِرینه هیچ چیز əlavə olunmamış مُضارِع فِعِل. هَمِسی ضَمَّه لَه مَرْفُوع، فَتْحَه لَه مَنْصُوب، كَسْرَه لَه مَخْفُوض، سُكُون لَه مَجْزُوم اولور. اما سه şey bundan çıxır: جمع مؤنث سالم کسره ilə mənsub olur, sarf edilməyən söz fətə ilə məxfud olur, sonu illetli muzari fiil sonundakı illet hərfinin hazfi ilə məczum olur.

Hərəkələrlə mureb olan sözlər; müfrəd isim, cəm təksir isim, cəm müənnəs salim isim və sonuna heç nə əlavə olunmamış muzari fiil olmaqla dörd növdür. Bu sözlərin hamısı zəm ilə mərfu, fətə ilə mənsub, kəsrə ilə məxfud və sukun ilə məczum olur. Üç şey bundan çıxır: cəm müənnəs salim kəsrə ilə mənsub olur, sarf edilməyən söz fətə ilə məxfud olur, sonu illetli muzari fiil sonundakı illet hərfinin hazfi ilə məczum olur.

٣. حَرْف لَه مُعْرَب اولان كِلِمَلَر هانسیلاردیر؟

3. Hərflərlə mureb olan sözlər hansılardır?

حَرْف لَه مُعْرَب اولان كِلِمَلَر چهار نَوْدُر؛ تَثْنِیه، جَمْع مُذَكَّر سَالِم، اسْمَاء خَمْسَه، و افْعَال خَمْسَه

Hərflərlə mureb olan sözlər; təsniyə, cəm müzəkkər salim, əsma-i xamsə və əf'al-i xamsə olmaqla dörd növdür.

٤. رَفْ، نَصْب و خَفْض حالَتِندَه مُفْرَد مُنْصَرِف اسمَه مثال وِر!

4. Ref, nəsb və xafd halında müfrəd munsarif ismə misal ver!

وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ

Məhəmməd ancaq rəsuldur

رَأَيْتُ زَيْدًا فِي الْحَدِيقَةِ

Bağçada Zeydi gördüm

اَلْقَلَمُ فِي الْحَقِيبَةِ

Qələm çantadadır

٥. رَفْ، نَصْب و خَفْض حالَتِندَه جَمْع تَكْسِیر اسمَه مثال وِر!

5. Ref, nəsb və xafd halında cəm təksir ismə misal ver!

جَاءَ رِجَالٌ لِلْعِلْمِ

Elm üçün bir neçə adam gəldi

سَقَيْتُ الْأَشْجَارَ فِي الْغَابَةِ

Meşədəki ağacları suladım

ذَهْبْتُ إِلَى قَرْيَتِي وَ شَرِبْتُ بِالْمِيَاهِ

Kəndimə getdim və sularını içdim

٦. جَمْع مُؤَنَّث سَالِم اسم نِی لَه مَنْصُوب اولور؟

6. Cəm müənnəs salim isim nə ilə mənsub olur?

جَمْع مُؤَنَّث سَالِم كَسْرَه لَه مَنْصُوب اولور، فَتْحَه یِرینه

Cəm müənnəs salim isim fətədən naib olan kəsrə ilə mənsub olur.

٧. نَصْب و خَفْض حالَتِندَه جَمْع مُؤَنَّث سَالِم اسمَه مثال وِر!

7. Nəsb və xafd halında cəm müənnəs salim ismə misal ver!

فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَارَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا

Onunla rəngarəng məhsullar çıxardıq.

فَثَمَارَاتٍ؛ جَمْع مُؤَنَّث سَالِم، مَنْصُوب كَسْرَه لَه، فَتْحَه یِرینه

ثَمَارَاتٍ sözü cəm müənnəs salim bir isimdir, fətədən naib olan kəsrə ilə mənsubdur.

وَ بَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَ السَّيِّئَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Bəlkə dönərlər deyə onları yaxşılıqlarla və pisliklərlə sınadıq.

فَالْحَسَنَاتِ وَ السَّيِّئَاتِ؛ جَمْع مُؤَنَّث سَالِم، مَخْفُوض كَسْرَه لَه

اَلْحَسَنَاتِ və السَّيِّئَاتِ sözləri iki cəm müənnəs salim isimdir, kəsrə ilə məxfuddurlar.

٨. صَرْف اولونمایان اسم نِی لَه مَخْفُوض اولور؟

8. Sarf olunmayan isim nə ilə məxfud olur?

صَرْف اولونمایان اسم كَسْرَه یِرینه فَتْحَه لَه مَخْفُوض اولور

Sarf olunmayan söz kəsrədən naib olan fətə ilə məxfud olur.

٩. رَفْ، نَصْب و خَفْض حالَتِندَه غَیْر مُنْصَرِف اسمَه مثال وِر!

9. Ref, nəsb və xafd halında qeyri-munsarif ismə misal ver!

وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا

Bir zaman İbrahim dedi: "Rəbbim! Bu şəhəri təhlükəsiz et."

فَإِبْرَاهِيمُ؛ اسم صَرْف اولونمایان، عَلَم و عَجَمِی اولduğu üçün. فاعِل، مَرْفُوع، رَفْ عَلامَتِی آخِرِندَه ظاهر ضَمَّه

İbrahim sözü, ucmət və alimlik səbəbindən sarf olunmayan sözdür, faildir, ref əlaməti sonundakı zahir zəmmdir.

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ

İbrahim, İsmayıl, İshaq, Yaqub və onların soyundan gələnlərin yəhudi və ya nasara olduğunu iddia edirsiniz?

فَكُلٌّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ؛ صَرْف اولونمایان، عَلَم و عَجَمِی اولduğu üçün. مَنْصُوب، نَصْب عَلامَتِی آخِرِندَه ظاهر فَتْحَه

İbrahim, İsmayıl, İshaq və Yaqub sözləri ucmət və alimlik səbəbindən sarf olunmayan sözlərdir, mənsubdurlar, nəsb əlaməti sonundakı zahir fətədir.

يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ وَ تَمَاثِيلَ وَ جِفَانٍ كَالْجَوَابِ

Ona istədiyi kimi məbədlər, heykəllər, hovuz böyüklüyündə qablar və ağır sabit qazanlar düzəldirdilər

فَكُلٌّ مِنْ مَحَارِيبَ وَ تَمَاثِيلَ؛ صَرْف اولونمایان، مُنْتَهَى جَمْع صِیغَسِی اولduğu üçün. فَتْحَه لَه مَخْفُوض، كَسْرَه یِرینه

مَحَارِيبَ və تَمَاثِيلَ sözləri münteha cəm siğəsi olduğu üçün sarf olunmayan sözlərdir. İkisi kəsrədən naib olan fətə ilə məxfuddur.

١٠. آخِرِی عِلَّت لَه مُضارِع فِعِل نِی لَه مَجْزُوم اولور؟

10. Sonu illetli muzari fiil nə ilə məczum olur?

آخِرِی عِلَّت لَه مُضارِع فِعِل آخِرِندَه عِلَّت حَرْفِینین حَذْفِی لَه مَجْزُوم اولور

Sonu illetli muzari fiil, sonundakı illet hərfinin hazfi ilə məczum olur.

١١. آخِرِی عِلَّت لَه مُضارِع فِعِلین جَزْم حالَتِندَه مثال وِر!

11. Sonu illetli muzari fiilin cezm halında misal ver!

وَ مَنْ يَدْعُ مَعَ اللهِ إِلَهًا آخَرَ لاَ بُرْهَانَ لَهُ بِهِ

Kim ki, Allahdan başqa bir ilahdan istəsə, heç bir dəlili olmadan

فَعِل یَدْعُ؛ مُضارِع فِعِل، آخِرِی عِلَّت لَه، اصلِی یَدْعُو. شَرْط جازمه daxil olduqda, vav illet hərfi hazf olunur və cezm əlaməti olur.

يَدْعُ fiili sonu illetli muzari fiildir, aslı يَدْعُو-dur. Üzərinə cezm edici min-i şərtiyyə daxil olduqda vav illet hərfi hazf olunur və cezm əlaməti olur.

١٢. مُثَنَّى اسم نِی لَه مَرْفُوع، مَنْصُوب و مَخْفُوض اولور؟

12. Müsenna isim nə ilə mərfu, mənsub və məxfud olur?

مُثَنَّى اسم ضَمَّه یِرینه الف لَه مَرْفُوع، فَتْحَه یا كَسْرَه یِرینه (مَا قَبْلِی مَفْتُوح، مَا بَعْدِی مَكْسُور) ی لَه مَنْصُوب یا مَخْفُوض اولور

Müsenna isim zəmmdən naib olan elif ilə mərfu, fətədən və ya kəsrədən naib olan (önü açıq, sonu kəsrəli) ya ilə mənsub və ya məxfud olur.

١٣. جَمْع مُذَكَّر سَالِم اسم نِی لَه مَرْفُوع، مَنْصُوب و مَخْفُوض اولور؟

13. Cəm müzəkkər salim isim nə ilə mərfu, mənsub və məxfud olur?

Cəm Müzekker Salim dammadan naib olan vav ilə merfu, fətədən və kəsrədən naib olan (önü kəsrəli və sonrası açıq) ya ilə mənsub və məxfud olur.

Cəm Müzekker Salim dammadan naib vav ilə merfu, fətə və kəsrədən naib olan (önü kəsrəli və sonrası açıq) ya ilə mənsub və məxfud olur.

١٤. Ref, nəsb və xafd halında müsenna ismə misal ver!

14. Ref, nəsb və xafd halında müsenna ismə misal ver!

Qorxanların içindən, Allahın onlara nemət verdiyi iki adam dedi: "Onların üzərinə bildiyiniz qapıdan girin."

Fə Rəcəlani; müsenna, merfu və ref alaməti dammadan naib olan əlifdir. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Rəcəlani sözü müsenna bir isimdir, merfudur, ref alaməti dammadan naib olan əlifdir. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Fə Qulam; onun ata-anaları mömin idi.

Uşağa gəlincə, ata-anaları mömin idi.

Fə Müminəyn; müsenna, mənsub və nəsb alaməti fətədən naib olan ya’dır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Müminəyn sözü müsenna isimdir, mənsubdur, nəsb alaməti fətədən naib olan ya’dır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Qəd kənə ləkum ayətun fi fiətəyn

İki topluluqda sizin üçün bir ayə vardır.

Fə Fiətəyn; müsenna, məxfud və xafd alaməti kəsrədən naib olan ya’dır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Fiətəyn sözü müsenna’dır, məxfuddur, xafd alaməti kəsrədən naib olan ya’dır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

١٥. Ref, nəsb və xafd halında cəm müzekker salim ismə misal ver!

15. Ref, nəsb və xafd halında cəm müzekker salim ismə misal ver!

Qəd əfləhəl müminun

Müminlər qurtuluşa çatdı.

Fə Müminun; cəm müzekker salim, fail və merfu, ref alaməti dammadan naib olan vavdır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Müminun sözü cəm müzekker salim bir isimdir, fail və merfudur, ref alaməti dammadan naib olan vavdır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

İnnəl münafiqin fi dərkil əsfəli minən nar

Münafiqlər, odun ən aşağı qatında olacaqlar.

Fə Münafiqin; cəm müzekker salim, mənsub və nəsb alaməti fətədən naib olan ya’dır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Münafiqin sözü cəm müzekker salim bir isimdir, mənsubdur, nəsb alaməti fətədən naib olan ya’dır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Minəl müminin ricalun sadəqu ma ahadu Allahə aləyh

Müminlərdən elə adamlar var ki, Allah ilə bağladıqları sözə sadiq qaldılar.

Fə Müminin; cəm müzekker salim, məxfud və xafd alaməti kəsrədən naib olan ya’dır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

Müminin sözü cəm müzekker salim bir isimdir, məxfuddur, xafd alaməti kəsrədən naib olan ya’dır. Nun; müfrədindəki tənvinin əvəzidir.

١٦. Esma-i Hamse ref və nəsb halında nə ilə mureb olur və nə ilə məxfud olur?

16. Esma-i Hamse ref və nəsb halında nə ilə mureb olur və nə ilə məxfud olur?

Esma-i Hamse dammadan naib olan vav ilə merfu, fətədən naib olan əlif ilə mənsub və kəsrədən naib olan ya ilə məxfud olur.

١٧. Nəsb və xafd halında Esma-i Hamseyə misal ver!

17. Nəsb və xafd halında Esma-i Hamseyə misal ver!

Ona Üstün Güc Sahibi və Qüdrətli olan öyrətdi, Üstün Akla Sahib.

Fə Zu; Esma-i Hamse’dəndir, merfudur, ref alaməti dammadan naib olan vav ilədir.

Zu sözü Esma-i Hamse’dəndir, merfudur, ref alaməti dammadan naib olan vav ilədir.

Semud qövmünə qardaşları Salihi göndərdik, Salih dedi ki: Ey qövmüm, Allaha ibadət edin!

Fə Axahum; Esma-i Hamse’dəndir, mənsubdur, nəsb alaməti fətədən naib olan əlifdir.

Axahum sözü Esma-i Hamse’dəndir, mənsubdur, nəsb alaməti fətədən naib olan əlifdir.

Qardaşınıza getdim

Fə Axikum; Esma-i Hamse’dəndir, ilə ilə məxfuddur, xafd alaməti kəsrədən naib olan ya ilədir.

Axikum sözü Esma-i Hamse’dəndir, ilə ilə məxfuddur, xafd alaməti kəsrədən naib olan ya ilədir.

١٨. Hər üç halda olan Efal-i Hamseyə misal ver!

18. Hər üç halda olan Efal-i Hamseyə misal ver!

O ikisi sizi yurdunuzdan çıxarmaq istəyir

Fə Yuridan; Efal-i Hamse’dəndir, dammadan naib olan nunun sabitliyi ilə merfudur.

Yuridan sözü Efal-i Hamse’dəndir, dammadan naib olan nunun sabitliyi ilə merfudur.

Sevdiyiniz şeylərdən infak etmədikcə asla birrə çatmayacaqsınız

Fə Tənalu və Tünfiqu; mənsubdur və nəsb alaməti fətədən naib olan nunun hazfi ilədir.

Tənalu və Tünfiqu sözləri Efal-i Hamse’dəndir, mənsubdur, nəsb alaməti fətədən naib olan nunun hazfi ilədir.

Əgər etməsəniz və asla etməyəcəksiniz, o halda oddan qorunun

Fə Təf'ulu birinci; məczumdur lam ilə və cezm alaməti sükundan naib olan nunun hazfi ilədir.

Təf'ulu sözü Efal-i Hamse’dəndir, lam ilə məczumdur. Cezm alaməti sükundan naib olan nunun hazfi ilədir.

١٩. Müsenna və cəm müzekker salimin irabda nəyi ortaqdır?

19. Müsenna və cəm müzekker salimin irabda nəyi ortaqdır?

Cəm müzekker salim və müsenna isimlər irabda nəsb və xafd halında ortaqdırlar. Hər iki söz də fətə və kəsrədən naib olan ya ilə mənsub və məxfud olurlar.

٢٠. Cəm müzekker salim və Esma-i Hamse irabda nəyi ortaqdır?

20. Cəm müzekker salim və Esma-i Hamse irabda nəyi ortaqdır?

Cəm müzekker salim və Esma-i Hamse irabda ref və xafd halında ortaqdırlar. Hər iki söz də dammadan naib olan vav ilə merfu, kəsrədən naib olan ya ilə məxfud olurlar.

٢١. Esma-i Hamse və müsenna irabda nəyi ortaqdır?

21. Esma-i Hamse və müsenna irabda nəyi ortaqdır?

Esma-i Hamse və müsenna isimlər irabda yalnız xafd halında ortaqdırlar. Hər iki söz də kəsrədən naib olan ya ilə məxfud olurlar.