Sonu illetli hərf olan muzari feil 2

فِعْلٌ مُضَارِعٌ مُعْتَلُّ الْآخِرِ ٢

Əgər desən; لَمْ يَسْعَ عَلِيٌّ إِلَى الْمَجْدِ. Bu halda يَسْعَ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan əlifin hazf edilməsidir. Əlifdən əvvəlki fətə isə onun məczum olduğuna dəlildir və bu fiil muzari fiildir, sonu müəttəl (ilətli) olan fiildir.

Əgər desən; لَمْ يَدْعُ مُحَمَّدٌ إِلاَّ إِلَى الْحَقِّ. Bu halda يَدْعُ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan vavın hazf edilməsidir. Vavdan əvvəlki dammə isə onun məczum olduğuna dəlildir.

Əgər desən; لَمْ يُعْطِ مُحَمَّدٌ إِلاَّ خَالِدًا عَطِيَّةً. Bu halda يُعْطِ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan ya hərfinin hazf edilməsidir. Yadan əvvəlki kəsrə isə onun məczum olduğuna dəlildir.

Bu qaydanı digər oxşar fiillərə də tətbiq et.

Əgər desən; لَمْ يَسْعَ عَلِيٌّ إِلَى الْمَجْدِ “Əli şöhrət üçün çalışmadı” kimi. Bu nümunəyə görə; يَسْعَ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan əlifin hazf edilməsidir (nəqis fiillərdə əlif bəzən ـا, bəzən ـى olur. Məsələn يَحْيَا və ya يَحْيَى). Hazf olunan əlifdən əvvəlki fətə isə onun məczum olduğuna dəlildir və bu fiil muzari fiildir, sonu əlif ilə müəttəl olan fiildir.

Əgər desən; لَمْ يَدْعُ مُحَمَّدٌ إِلاَّ إِلَى الْحَقِّ “Məhəmməd yalnız haqq üçün çağırdı & Məhəmməd haqdan başqa heç kimə çağırmadı” kimi. Bu nümunəyə görə; يَدْعُ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan vavın hazf edilməsidir. Hazf olunan vavdan əvvəlki dammə isə onun məczum olduğuna dəlildir.

Əgər desən; لَمْ يُعْطِ مُحَمَّدٌ إِلاَّ خَالِدًا عَطِيَّةً “Məhəmməd yalnız Xalidə hədiyyə verdi & Məhəmməd Xaliddən başqa heç kimə hədiyyə vermədi” kimi. Bu nümunəyə görə; يُعْطِ sözü, cəzm hərfi ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan ya hərfinin hazf edilməsidir. Hazf olunan yadan əvvəlki kəsrə isə onun məczum olduğuna dəlildir.

Bu qaydanı bu nümunələrdəki يَسْعَى, يَدْعُو, يُعْطِي kimi fiillərə də tətbiq et.

Sonu Müəttəl Muzari Fiil 2

Əgər sən;

لَمْ يَسْعَ عَلِيٌّ إِلَى الْمَجْدِ

“Əli şöhrət üçün çalışmadı” desən, bu cümlədəki يَسْعَ sözü, cəzm edici hərf ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan əlifin hazf edilməsidir. Əlifdən əvvəlki fətə isə buna dəlildir.

لَمْ يَدْعُ مُحَمَّدٌ إِلاَّ إِلَى الْحَقِّ

“Məhəmməd yalnız haqq üçün çağırdı & Məhəmməd haqdan başqa heç kimə çağırmadı” desən, bu cümlədəki يَدْعُ sözü, cəzm edici hərf ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan vavın hazf edilməsidir. Vavdan əvvəlki dammə buna dəlildir.

لَمْ يُعْطِ مُحَمَّدٌ إِلاَّ خَالِدًا عَطِيَّةً

“Məhəmməd yalnız Xalidə hədiyyə verdi” desən, bu cümlədəki يُعْطِ sözü, cəzm edici hərf ona daxil olduğu üçün məczumdur və cəzm əlaməti sonunda olan ya hərfinin hazf edilməsidir. Yadan əvvəlki kəsrə isə buna dəlildir.

Bu nümunələrdəki يَسْعَى, يَدْعُو, يُعْطِي kimi fiilləri bu qaydaya görə müqayisə et.

لَمْ يَسْعَ عَلِيٌّ إِلَى الْمَجْدِ Əli şöhrət üçün çalışmadı
حَرْفُ جَزْمٍ	لَمْ
Cəzm hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ مِنْ آخِرِهِ وَ هِيَ أَلِفٌ	يَسْعَ
Muzari fiil, lam ilə məczum, cəzm əlaməti sonunda olan ilət hərfinin hazf edilməsidir və o hərf əlifdir
فَاعِلُهُ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	عَلِيٌّ
يسع fiilinin faili, mərfu, ref əlaməti sonunda olan zahir dammə
حَرْفُ جَرٍ	إِلَى
Hərf-i cər
اِسْمٌ مَجْرُورٌ بِإِلَى وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	الْمَجْدِ
İlə hərf-i cəri ilə məcrur, cər əlaməti sonunda olan zahir kəsrə

لَمْ يَدْعُ مُحَمَّدٌ إِلاَّ إِلَى الْحَقِّ Məhəmməd ancaq haqq(a) çağırdı & Məhəmməd haqdan başqasına çağırmadı
حَرْفُ جَزْمٍ	لَمْ
Cəzm hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ مِنْ آخِرِهِ وَ هِيَ وَاوٌ	يَدْعُ
Müzarə fiil, "ləm" ilə məczum, cəzm əlaməti sondakı illet hərfinin hazfidir və o hərf isə vavdır
فَاعِلُهُ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	مُحَمَّدٌ
"Yəsə" fiilinin faili, mərfu, rəf əlaməti sondakı zahir dammə
أَدَاةُ حَصْرٍ	إِلاَّ
Həsr edatı
حَرْفُ جَرٍ	إِلَى
Hərf-i cər
اِسْمٌ مَجْرُورٌ بِإِلَى وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	الْحَقِّ
"İlə" hərf-i cəri ilə məcrur, cər əlaməti sondakı zahir kəsrə

لَمْ يُعْطِ مُحَمَّدٌ إِلاَّ خَالِدًا عَطِيَّةً Məhəmməd ancaq Xalide hədiyyə (atiyyə) verdi
حَرْفُ جَزْمٍ	لَمْ
Cəzm hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ مِنْ آخِرِهِ وَ هِيَ يَاءٌ	يُعْطِ
Müzarə fiil, "ləm" ilə məczum, cəzm əlaməti sondakı illet hərfinin hazfidir və o hərf isə ya'dır
فَاعِلُهُ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	مُحَمَّدٌ
"Yəsə" fiilinin faili, mərfu, rəf əlaməti sondakı zahir dammə
أَدَاةُ حَصْرٍ	إِلاَّ
Həsr edatı
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	خَالِدًا
Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti sondakı zahir fəthə
مَفْعُولُ ثَانٍ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	عَطِيَّةً
İkinci məf'ul, mənsub, nəsb əlaməti sondakı zahir fəthə

Rəf əlaməti	Nəsb əlaməti	Cəzm əlaməti
يَسْعَى	يَسْعَى	يَسْعَ
يَدْعُو	يَدْعُوَ	يَدْعُ
يُعْطِي	يُعْطِيَ	يُعْطِ