2. Cəmi təksir isim

جَمْعُ التَّكْسِيرِ

جَمْعُ التَّكْسِيرِ; və misalı belədir; التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözləri kimi, مِنَ قَوْلِكَ sənin bu misalındakı; حَفِظَ التَّلاَمِيذُ الدُّرُوسَ. Yəni "Tələbələr dərsləri əzbərlədilər". فَحَفِظَ; keçmiş zaman felidir, fətah üzərinə mebnidir, i'rabda yeri yoxdur. وَ التَّلاَمِيذُ; faildir, mərfudur və mərfu olmasının əlaməti zahir dammadır. وَ الدُّرُوسَ; məfulun-bihdir, mənsubdur və mənsub olmasının əlaməti zahir fətadır. التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözlərinin hər biri cəm-i təksir isimdir.

جَمْعُ التَّكْسِيرِ cəm-i təksir isim; وَ مِثَالُهُ misalı belədir; التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözləri kimi, مِنَ قَوْلِكَ sənin bu misalındakı; حَفِظَ التَّلاَمِيذُ الدُّرُوسَ "Tələbələr dərsləri əzbərlədilər" kimi. فَ bu misaldakı; حَفِظَ sözü; keçmiş zaman felidir, fətah üzərinə mebnidir, i'rabda yeri yoxdur, وَ التَّلاَمِيذُ sözü; faildir, mərfudur, və ref əlaməti isə zahir dammadır, وَ الدُّرُوسَ sözü isə; məfulun-bihdir, mənsubdur, və nasb əlaməti isə zahir fətadır, وَ كُلٌّ مِنَ və bu; التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözlərinin hamısı; cəm-i təksir isimdir

Cəm-i Təksir İsim

Cəm-i təksir ismin misalı sənin bu;

حَفِظَ التَّلاَمِيذُ الدُّرُوسَ

"Tələbələr dərsləri əzbərlədilər" ifadəsindəki التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözləri kimidir. Bu misaldakı حَفِظَ sözü; fətah üzərinə mebni keçmiş zaman felidir. İ'rabda yeri yoxdur. التَّلاَمِيذُ sözü isə faildir, mərfudur. Ref əlaməti isə zahir dammadır. الدُّرُوسَ sözü isə məfulun-bihdir, mənsubdur. Nasb əlaməti isə zahir fətadır. Bu التَّلاَمِيذُ və الدُّرُوسَ sözlərinin hamısı cəm-i təksir isimdir.

Qeyd: Keçmiş zaman feli üçün لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ "i'rabda yeri yoxdur" ifadəsində لَهُ sözündəki ـهُ zamiri حَفِظَ felinə aiddir. حَفِظَ felinin müzekker və ya müənnəs olması ortaq olduğuna görə adətən لَهَا ilə istifadə olunur, yəni لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ deyilir. Burada لَهُ demək ilə لَهَا demək arasında fərq yoxdur. Bu hal hərflər üçün də keçərlidir.

حَفِظَ التَّلاَمِيذُ الدُّرُوسَ Tələbələr dərsləri əzbərlədilər
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	حَفِظَ
Mazi fel, fətah üzərində məbni, irabdan məhalli yoxdur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَعَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	التَّلاَمِيذُ
Fail, mərfu, ref əlaməti cəm teksir isimlərdən olduğu üçün axırında zahir dammə
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	الدُّرُوسَ
Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti cəm teksir isimdən olduğu üçün axırında zahir fətah

Müfrəd	Cəm Teksir
تِلْمِيذٌ	تَلاَمِيذٌ
دَرْسٌ	دُرُوسٌ