Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavabları
أَسْئِلَةٌ وَ أَجْوِبَتُهَا
suallar ve Cevapları
١. مَا هِيَ الْعَلاَمَاتُ الْجَزْمِ؟ وَ مَثِّلْ لِكُلِّ عَلاَمَةٍ مِنْ هَذِهِ الْعَلاَمَاتِ مَعَ إِعْرَابِ هَذِهِ الْأَمْثِلَةِ
1. cəzm alametleri nelerdir? Bu alametlerden her biri için misal ver ve bu misalleri de irabla!
لِلْجَزْمِ عَلَامَتَانِ؛ السُّكُونُ وَ الْحَذْفُ. فَالسُّكُونُ يَكُونُ عَلاَمَةً لِلْجَزْمِ فِي الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ أَيْ لاَ يَكُونُ حَرْفُ آخِيرِ فِعْلِ الْمُضَارِعِ أَلِفًا أَوْ وَاوًا أَوْ يَاءً. فَالْحَذْفُ يَشْمَلُ حَذْفَ النُّونِ فِي الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ حَذْفَ حَرْفِ الْعِلَّةِ فِي الْفِعْلِ الْمُعْتَلِّ الْآخِرِ.
مِثَالُ السُّكُونِ؛ أَ لَمْ نَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ سورة الفيل ٢
cəzm için iki alamet vardır. Bunların birisi sükun ve diğeri de hazf işlemidir. Sükuna gelince; Sonu sahih muzari fiil için cəzm əlaməti olur. yəni fiil-i muzarinin sonuncu harfi elif, vav və ya ya olmayacak. Hazf işlemine gelince; Sonu yəni son harfi illetli (elif, vav və ya ya) olan muzari fiillerde bu illet harflerinin hazf edilmesi (silinmesi) ilə efâl-i hamse dediğimiz 5 muzari fiilden de sondaki nun harfinin silinmesiyle olur. Efâl-i hamse’nin sonundaki nun harfi bilindiği üzere ref alametidir.
Sükunun misali isə Allah-u Teala’nın şu ayetindeki evveline cəzm edici edat dahil olan meczum muzari gibidir;
أَ لَمْ نَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ
“Onların tuzaklarını boşa çıkarmadık mı?” Fil suresi 2. Ayetindeki نَجْعَلْ meczum muzari fiili gibidir. Bu ayetin irabı ise aşağıdaki tabloda olduğu gibidir;
| إِعْرَابُ هَذِهِ الْآيَةِ | |
| حَرْفُ اسْتِفْهَامٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | أَ |
| İstifham (soru) harfi, fəthə üzere mebni, irabtan mahalli yok | |
| حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | لَمْ |
| cəzm, nefy ve kalb (dönüştürme) harfi, Sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ لِأَنَّهُ مِنْ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ. وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ فِي تَحْتِهِ جَوَازًا وَ تَقْدِيرُهُ؛ نَحْنُ | نَجْعَلْ |
| Lem ile meczum muzari fiil, cezm alameti sonu sahih muzari fiil olduğu için sükundur. Faili; tahtında (altında) cevazen müstetir ve takdiri نَحْنُ "biz" olan zamirdir | |
| مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ | كَيْدَ |
| Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti sonundaki zahir fəthə. Ve muzaf | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ جَرٍ بِالْإِضَافَةِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ | ـهُـ |
| Muttasıl zamir, dammə üzere mebni, izafet ilə mahallen mecrur, Muzafun ileyh | |
| حَرْفٌ دَالٌّ عَلَى الْجُمُوعِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | ـمْ |
| Cemi'ye delalet eden hərf, irabtan mahalli yok | |
| حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | فِي |
| hərf-i cərr, sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok | |
| اِسْمٌ مَجْرُورٌ بِفِي وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | تَضْلِيلٍ |
| Fiy hərf-i cerri ilə mecrur isim, cərr əlaməti sonundaki zahir kesre | |
مِثَالُ حَذْفِ النُّونِ فِي الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ؛ وَ لاَ تَنَازَعُوا سورة الأنفال ٤٦
Efâl-i Hamsedeki nun’un hazfi için misal isə Allah-u Teala’nın şu ayetindeki meczum muzari gibidir;
وَ لاَ تَنَازَعُوا
“Birbirinizle çekişmeyin” Enfâl suresi 46. Ayetindeki تَنَازَعُوا meczum muzari fiili gibidir. Bu ayetin irabı ise aşağıdaki tabloda olduğu gibidir;
| إِعْرَابُ هَذِهِ الْآيَةِ | |
| حَرْفُ عَطْفٍ | وَ |
| Atıf harfi | |
| حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَهْيٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | لاَ |
| cəzm ve nehy harfi, sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَجْزُومٌ بِلاَ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ النُّونِ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ. وَ الْوَاوُ؛ ضَمِيرٌ مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ وَ الْأَلِفُ؛ فَارِقَةٌ | تَنَازَعُوا |
| Lâ ilə meczum muzari, cəzm əlaməti efâl-i hamse'den olduğu için sonundaki nun'un hazfiyledir. Vav; Sükun üzere mebni zamir, mahallen merfu, fail. Elif; Farıka | |
مِثَالُ حَذْفِ حَرْفِ الْعِلَّةِ فِي الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الْمُعْتَلِّ الْآخِرِ؛ وَ قَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ سورة الغافر {المؤمن} ٢٦
Sonu illetli olan muzari fiilin illet harfinin hazfinin misali isə Allah-u Teala’nın şu ayetindeki mu’tell muzari gibidir;
وَ قَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ
“Firavun: "Bırakın beni, Musa'yı öldüreyim. O istediği kadar Rabb'ini yardıma çağırsın” Mü’min (Ğafir) suresi 26. Ayetindeki يَدْعُ meczum muzari fiili gibidir. Bu ayetin irabı ise aşağıdaki tabloda olduğu gibidir;
| إِعْرَابُ هَذِهِ الْآيَةِ | |
| حَرْفُ اسْتِئْنَافٍ | وَ |
| İsti'naf Harfi | |
| فِعْلُ مَاضٍ أَجْوَفٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | قَالَ |
| Ecvef mazi fiil, fəthə üzere mebni, irabtan mahalli yok | |
| فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ | فِرْعَوْنُ |
| Fail, merfu, ref əlaməti sonundaki zahir dammə | |
| فِعْلُ أَمْرٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى حَذْفِ النُّونِ لِأَنَّ مُضَارَعَهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْوَاوُ؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ | ذَرُوا |
| Emir fiili, muzarisi efâl-i hamse'den olduğu için nun'un hazfi üzere mebni. Vav; sükun üzere mebni muttasıl zamir, mahallen merfu, fail | |
| نُونُ الْوِقَايَةِ | نِـ |
| Vikaye (koruma) nun'u | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ مَبْنِيٌّ فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، مَفْعُولٌ بِهِ | ـي |
| Mebni muttasıl zamir, mahallen mansub, mefulun bih | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَجْزُومٌ لِأَنَّهُ جَوَابُ الطَّلَبِ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنَا | أَقْتُلْ |
| Talebin cevabı olması hasebiyle meczum muzari fiil, cəzm əlaməti sonundaki zahir sükun. Faili; Tahtında vücuben müstetir olan ve takdiri "ene" olan zamir | |
| مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْأَلِفِ | مُوسَى |
| Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti elif üzere mukadder bir fəthə (Teazzürden ötürü açığa çıkmamıştır) | |
| حَرْفُ اسْتِئْنَافٍ | وَ |
| İsti'naf Harfi | |
| لاَمُ الْأَمْرِ | لْ |
| Lam ul-Emir | |
| فِعْلٌ مُضَارِعٌ مَجْزُومٌ بِاللَّامِ الْأَمْرِ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ حَذْفُ حَرْفِ الْعِلَّةِ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ فِعْلٌ مُضَارِعٌ مُعْتَلُّ الْآخِرِ وَ فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ جَوَازًا فِي تَحْتِهِ وَ تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ | يَدْعُ |
| Emir lam'ı ilə meczum muzari fiil, cəzm əlaməti sonu mu'tell muzari fiil olduğu için illet harfinin hazfiyledir. Faili; Tahtında cevazen müstetir ve takdiri "huve" olan zamirdir | |
| مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ هُوَ مُضَافٌ | رَبَّ |
| Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti sonundaki zahir fəthə. Ve muzaf | |
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِالْإِضَافَةِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ | ـهُ |
| dammə üzere mebni muttasıl zamir, izafet ilə mahallen mecrur, muzafun ileyh | |
٢. فِي كَمْ مَوْضِعٍ يَكُونُ السُّكُونُ عَلاَمَةً لِلْجَزْمِ؟
2. Sükûn kaç yerde cəzm əlaməti olur?
اَلسُّكُونُ يَكُونُ عَلاَمَةً لِلْجَزْمِ فِي مَوْضِعٍ وَاحِدٍ فَقَطْ وَ هَذَا الْمَوْضِعُ هُوَ؛ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ الصَّحِيحُ الْآخِرِ، غَيْرُ الْمَبْنِيِّ {وَ أَضَفْنَا قَيْدَ غَيْرُ الْمَبْنِيِّ؛ لِأَنَّ الْفِعْلَ الْمُضَارِعَ قَدْ يَكُونُ مَبْنِيٌّ، كَمَا لَوْ قُلْتَ؛ لاَ تَقُومَنَّ. فَالْفِعْلُ تَقُومَنَّ؛ فِعْلٌ مُضَارِعٌ صَحِيحُ الْآخِرِ لِأَنَّ آخِرَهُ مِيمٌ وَ هُوَ مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ لِإِتِّصَالِهِ بِنُونِ التَّوْكِيدِ الثَّقِيلَةِ بِالرَّغْمِ مِنْ دُخُولِ لاَ النَّاهِيَةِ عَلَيْهِ وَ هِيَ جَازِمَةٌ
Sükun sadece tek bir yerde cezm alameti olur. O yer de son harfi sahih olan muzari fiildir. Ancak mebni muzari fiil istisnadır yani onda cezm alameti sükun olmaz. Mebni olmayan diye bir kayıt ekledik çünkü muzari fiil bazen mebni olur, senin şöyle لاَ تَقُومَنَّ demen gibi. تَقُومَنَّ fiili sonu sahih harf olan bir muzari fiildir çünkü son harfi görüldüğü üzere mim harfidir. Bu mim ise muzari fiilin üzerine cezm edici la-i nahiye dahil olmasına rağmen fiilin sonuna nun-u te’kid-i müşeddede bitiştiği için fetha üzere mebnidir.
٣. فِي كَمْ مَوْضِعٍ يَكُونُ الْحَذْفُ عَلاَمَةً عَلَى الْجَزْمِ؟
3. Hazif işlemi kaç yerde cəzm əlaməti olur?
يَكُونُ الْحَذْفُ عَلاَمَةً لِلْجَزْمِ فِي مَوْضِعَيْنِ. اَلْمَوْضِعُ الْأَوَّلُ؛ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ الْمُعْتَلُّ الْآخِرِ غَيْرُ الْمَبْنِيِّ وَ يُجْزَمُ بِحَذْفِ حَرْفِ الْعِلَّةِ. اَلْمَوْضِعُ الثَّانِي؛ الْأَفْعَالُ الْخَمْسَةُ وَ تُجْزَمُ بِحَذْفِ النُّونِ. فَإِنْ كَانَ الْمُضَارِعُ الْمُعْتَلُّ الْآخِرِ مَبْنِيًّا بِإِتِّصَالِهِ بِنُونِ التَّوْكِيدِ أَوْ نُونِ النِّسْوَةِ فَلاَ يُحْذَفُ مِنْهُ حُرْفُ الْعِلَّةِ وَ يُبْنَى عَلَى الْفَتْحِ وَ مِثَالُ اتِّصَالِهِ بِنُونِ النِّسْوَةِ؛ لَمْ يَسْعَيْنَ وَ مِثَالُ اتِّصَالِهِ بِنُونِ التَّوْكِيدِ؛ لاَ تَرْضَيَنَّ. فَالْفِعْلَانِ يَسْعَيَنْ وَ تَرْضَيَنَّ؛ مَبْنِيَانِ لِإِتِّصَالِهِمَا بِنُونِ النِّسْوَةِ وَ نُونِ التَّوْكِيدِ وَ لَمْ يُجْزَمَا بِحَذْفِ حَرْفِ الْعِلَّةِ عَلَى الرَّغْمِ مِنْ كَوْنِهِمَا مُعْتَلَّيِ الْآخِرِ
Hazif işlemi iki yerde cezm alameti olur. Birinci yer mebni olmayan sonu illetli olan muzari fiildir. Böyle bir muzari fiil sonundaki illet harfinin hazfiyle meczum olur. İkinci yer ise efâl-i hamse’dir. Efâl-i hamse’den olan muzari fiiller ise sonlarındaki nun’un hazfiyle meczum olurlar. Eğer sonu illetli muzari fiil kendisine nun-u te’kid veya nun-u nisve bitişmesiyle mebni olursa o zaman sonlarındaki illet harfi hazfedilmez, bilakis fetha üzere mebni yapılır. Sonuna nun-u nisve bitişen mu’tell muzari fiilin misali; لَمْ يَسْعَيْنَ ve sonuna nun-u te’kid bitişen mu’tell muzari fiilin misali ise لاَ تَرْضَيَنَّ gibidir. (Bu يَسْعَيْنَ ve تَرْضَيَنَّ fiillerine nun-u nisve ve nun-u te’kid bitişmeden önce يَسْعَى ve تَرْضَى şeklindeydiler. Böyle mureb iken cezm alametleri sonlarındaki illet harfi olan elif’in hazfiyleydi). يَسْعَيْنَ ve تَرْضَيَنَّ fiilleri kendilerine nun-u te’kid veya nun-u nisve bitişmesiyle mebni olmuşlardır ve son harfleri illet harfi olmasına rağmen cezm alametleri bu illet harflerinin hazfiyle olmamıştır. Çünkü bu muzari fiiller artık mebnidirler.
٤. مَا هُوَ الْفِعْلُ الصَّحِيحُ الْآخِرِ؟
4. Sonu sahih olan muzari fiil ne demektir?
مَعْنَى كَوْنِهِ صَحِيحَ الْآخِرِ؛ أَنَّ آخِرَهُ لَيْسَ حَرْفًا مِنْ حُرُوفِ الْعِلَّةِ الثَّالِثَةِ الَّتِي هِيَ الْأَلِفُ وَ الْوَاوُ وَ الْيَاءُ
Sonu sahih demenin manası; O muzari fiilin son harfinin şu üç illet harfinden birisi olmaması demektir. Bu illet harfleri isə elif, vav ve ya’dır.
٥. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الصَّحِيحِ الْآخِرِ بِعَشَرَةِ أَمْثِلَةٍ
5. son harfi sahih harflerden olan muzari fiil için 10 misal ver!
| يَفْتَحُ | يَضْرِبُ | يَنْصُرُ |
| تَحْسِبُ | تَحْسُنُ | تَعْلَمُ |
| يُقَاتِلُ | يُفَرِّحُ | يُكْرِمُ |
| يَتَشَكَّرُ | يَنْكَسِرُ | يَجْتَمِعُ |
٦. مَا هُوَ الْفِعْلُ الْمُعْتَلُّ الْآخِرِ؟
6. son harfi illet harfi olan muzari fiil ne demektir?
اَلْفِعْلُ الْمُعْتَلُّ الْآخِرِ هُوَ الَّذِي آخِرُهُ حَرْفُ عِلَّةٍ وَ حُرُوفُ الْعِلَّةِ ثَالِثَةٌ: اَلْأَلِفُ؛ وَ لاَ نَقُولُ الْمَفْتُوحُ مَا قَبْلَهَا لِأَنَّ مَا قَبْلَهَا لاَ يَكُونُ إِلاَّ مَفْتُوحًا. وَ الْوَاوُ؛ الْمَضْمُومُ مَا قَبْلَهَا وَ الْيَاءُ؛ الْمَكْسُورُ مَا قَبْلَهَا
Sonu illetli olan fiil demek son harfi illet harflerinden bir tanesi olması demektir. İllet harfleri üç tanedir. Birincisi elif; elif için ma kabli fethalı dememize gerek yoktur çünkü elif’in ma kabli sadece meftuh ola bilər. İkincisi ma kabli madmum vav ve üçüncüsü isə ma kabli meksur ya’dır.
٧. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الْمُعْتَلِّ الَّذِي آخِرُهُ أَلِفٌ بِخَمْسَةِ أَمْثِلَةٍ
7. Sonu elif olan mu’tell muzari fiile 5 misal ver!
| يَسْعَى | يَهْوَى |
| يَخْشَى | يَرْقَى |
| يَرْضَى | |
٨. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الْمُعْتَلِّ الَّذِي آخِرُهُ وَاوٌ بِخَمْسَةِ أَمْثِلَةٍ
8. Sonu vav olan mu’tell muzari fiile 5 misal ver!
| يَدْنُو | يَعْلُو |
| يَسْمُو | يَغْزُو |
| يَرْجُو | |
٩. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الْمُعْتَلِّ الَّذِي آخِرُهُ يَاءٌ بِمِثَالَيْنِ
9. Sonu ya olan mu’tell muzari fiile iki misal ver!
| يَرْمِي | يَقِي |
| يَجْرِي | يَحْكِي |
١٠. مَا هِيَ الْأَفْعَالُ الْخَمْسَةُ؟
10. Efâl-i Hamse nedir?
اَلْأَفْعَالُ الْخَمْسَةُ؛ هِيَ كُلُّ فِعْلٍ مُضَارِعٍ اتِّصَالِ بِآخِرِهِ الْأَلِفُ الْإِثْنَيْنِ أَوْ وَاوُ الْجَمَاعَةِ أَوْ يَاءُ الْمُخَاطَبَةِ وَ وَزْنُهُنَّ؛ يَفْعَلاَنِ وَ تَفْعَلاَنِ وَ يَفْعَلُونَ وَ تَفْعَلُونَ وَ تَفْعَلِينَ
Efâl-i Hamse: Sonuna muhataba ya’sı, cemi vav’ı və ya tesniye elifi bitişen bütün muzari fiillerdir. Veznileri isə tablodaki gibidir;
| Ayn ul-Fiil Fethalı iken | |
| vəzn | Mevzun |
| يَفْعَلاَنِ | يَفْتَحَانِ |
| تَفْعَلاَنِ | تَفْتَحَانِ |
| يَفْعَلُونَ | يَفْتَحُونَ |
| تَفْعَلُونَ | تَفْتَحُونَ |
| تَفْعَلِينَ | تَفْتَحِينَ |
| Ayn ul-Fiil damməli iken |
|
| vəzn | Mevzun |
| يَفْعُلاَنِ | يَكْتُبَانِ |
| تَفْعُلاَنِ | تَكْتُبَانِ |
| يَفْعُلُونَ | يَكْتُبُونَ |
| تَفْعُلُونَ | تَكْتُبُونَ |
| تَفْعُلِينَ | تَكْتُبِينَ |
| Ayn ul-Fiil Kesreli iken |
|
| vəzn | Mevzun |
| يَفْعِلاَنِ | يَضْرِبَانِ |
| تَفْعِلاَنِ | تَضْرِبَانِ |
| يَفْعِلُونَ | يَضْرِبُونَ |
| تَفْعِلُونَ | تَضْرِبُونَ |
| تَفْعِلِينَ | تَضْرِبِينَ |
١١. مَثِّلْ لِلْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ الْمَجْزُومَةِ بِخَمْسَةِ أَمْثِلَةٍ
11. Meczum efâl-i hamse’ye 5 misal ver!
لَمْ تَفْعَلُوا
Yapamadılar
إِنْ يُرِيدَا
Eğer o ikisi isterse
لاَ تَأْكُلُوهَا
Onu yemeyin
لَمْ يُؤْمِنُوا
İnanmadılar
إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ
Eğer bir şeyi açığa çıkarırsanız və ya onu gizlerseniz..
فَالْأَفْعَالُ تَفْعَلُوا وَ يُرِيدَا وَ تَأْكُلُوهَا وَ يُؤْمِنُوا وَ تُبْدُوا وَ تُخْفُوهُ؛ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ لِأَنَّهَا أَفْعَالٌ مُضَارِعٌ اتِّصَالِ بِآخِرِهَا أَلِفُ الْاِثْنَيْنِ وَ وَاوُ الْجَمَاعَةِ وَ هِيَ مَجْزُومَةٌ بِلَمْ وَ إِنْ وَ لاَ النَّاهِيَةِ، وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهَا حَذْفُ النُّونِ
Ve تَفْعَلُوا ve يُرِيدَا ve تَأْكُلُوهَا ve يُؤْمِنُوا ve تُبْدُوا ve تُخْفُوهُ fiilleri efâl-i hamseden olan fiillerdir. Çünkü bu muzari fiillerin sonuna tesniye elifi ve cemi vavı bitişmiştir ve in-i şartiye, lem ve la-i nahiye ile de meczum olmuşlardır. Cezm alametleri ise sonlarındaki nun’un hazfiyledir.
Fiillerin ref, nəsb ve cəzm halleri;
| ref Hali | nəsb Hali | cəzm Hali |
| تَفْعَلُونَ | تَفْعَلُوا | تَفْعَلُوا |
| يُرِيدَانِ | يُرِيدَا | يُرِيدَا |
| تَأْكُلُونَ | تَأْكُلُوا | تَأْكُلُوا |
| يُؤْمِنُونَ | يُؤْمِنُوا | يُؤْمِنُوا |
| تُبْدُونَ | تُبْدُوا | تُبْدُوا |
| تُخْفُونَ | تُخْفُوا | تُخْفُوا |
Not: Mansub ve meczum muzari fiile zamir bitişince farıka elifi getirilmez.
| Merfu | تُخْفُونَ | تُبْدُونَ |
| Mansub | تُخْفُوا | تُبْدُوا |
| Meczum | تُخْفُوا | تُبْدُوا |
| Zamir ilə | تُخْفُوهُ | تُبْدُوهُ |