Siğa-i Müntehəl Cumu'

صِيغَةُ مُنْتَهَى الْجُمُوعِ

وَ أَمَّا صِيغَةُ مُنْتَهَى الْجُمُوعِ, فَضَابِطُهَا; أَنْ يَكُونَ الْاِسْمُ جَمْعَ تَكْسِيرٍ وَ قَدْ وَقَعَ بَعْدَ أَلِفِ تَكْسِيرِهِ حَرْفَانِ, نَحْوُ; مَسَاجِدَ وَ مَنَابِرَ وَ أَفَاضِلَ وَ أَمَاجِدَ وَ أَمَاثِلَ وَ حَوَائِضَ وَ طَوَامِثَ أَوْ ثَلاَثَةُ أَحْرُفٍ وَسَطُهَا سَاكِنٌ, نَحْوُ; مَفَاتِيحَ وَ عَصَافِيرَ وَ قَنَادِيلَ

Siga-i müntehel cumu'a məsələsinə gəldikdə; qaydası budur ki, bu isim cəm-i təksir olmalıdır və təksir əlifindən sonra iki hərf gəlməlidir. Misalları: مَسَاجِدَ "məscidlər", مَنَابِرَ "minbərlər", أَفَاضِلَ "üstünlər", أَمَاجِدَ "şərəflilər", أَمَاثِلَ "misallar", حَوَائِضَ "hayızlılar", طَوَامِثَ "hayızlılar" kimi. Yaxud təksir əlifindən sonra üç hərf gəlir və bu üç hərfin ortası, yəni ikinci hərfi sakin olur. Misalları: مَفَاتِيحَ "açarlar", عَصَافِيرَ "güvercinlər", قَنَادِيلَ "şamlar" kimi.

Siga-i Müntehel Cumu'

Siga-i müntehel cumu'a məsələsinə gəldikdə, qaydası budur ki, bu cəm isim cəm-i təksir olmalıdır. Bu sigada təksir əlifindən sonra iki hərf gəlir, misalları: مَسَاجِدَ "məscidlər", مَنَابِرَ "minbərlər", أَفَاضِلَ "üstünlər", أَمَاجِدَ "şərəflilər", أَمَاثِلَ "misallar", حَوَائِضَ "hayızlılar", طَوَامِثَ "hayızlılar" kimi. Göründüyü kimi misallarda təksir əlifindən sonra iki hərf gəlmişdir. Yaxud təksir əlifindən sonra üç hərf gəlir və bu üç hərfin ortası, yəni ikinci hərfi sakin olur. Misalları: مَفَاتِيحَ "açarlar", عَصَافِيرَ "güvercinlər", قَنَادِيلَ "şamlar" kimi.

Müfrəd	Cəm	Son Cəm

كَلْبٌ (it)	أَكْلَبٌ (daha çox it)	أَكَالِبُ (itlər)
فَضْلٌ (fəzilət)	أَفْضَلٌ (daha fəzilətli)	أَفَاضِلُ (fəzilətlər)
كِبْرٌ (böyüklük)	أَكْبَرٌ (daha böyük)	أَكَابِرُ (böyüklər)
عُصْفُورٌ (quş)	-	عَصَافِيرُ (quşlar)
قِنْدِيلٌ (şam, çıraq)	-	قَنَادِيلُ (şamlar, çıraqlar)
مِفْتَاحٌ (açar)	-	مَفَاتِيحُ (açarlar)