Fəriyyətə dəlalət edən illətlər 2

اَلْعِلَلُ الَّتِي تَدُلُّ عَلَى الْفَرْعِيَّةِ ٢

İsmin içinde tapılan ve fer’iyyete işarə edən, həmçinin sözə aid olan altı illet vardır. Bunlar: te’nis (əlef olmadan), ucme (yəni ərəb dilində olmayan, xarici adlar), tərkib (iki adın birləşməsindən yaranan ad), sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, fiil vəznində olan ad (məzid və ya muzari fiil formasında olan adlar), və adl (başqa bir addan törəyən, dəyişdirilmiş ad). Bu altı illettən birinin və adın özündə alimiyyətin olması mütləqdir. Vasfiyyətlə isə yalnız üç illettən biri tapıla bilər: sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, fiil vəznində olan ad, və ya adl (başqa bir addan dönmüş ad).

İsmin içində tapılan və fer’iyyete işarə edən altı illet bunlardır: te’nis (əlef olmadan), ucme (yəni ərəb dilində olmayan, xarici adlar), tərkib (iki adın birləşməsindən yaranan ad), sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, fiil vəznində olan ad (məzid və ya muzari fiil formasında olan adlar), və adl (başqa bir addan törəyən, dəyişdirilmiş ad). Bu altı illettən birinin tapıldığı qeyri-munsarif adın ikinci illeti mütləq alimiyyətdir. Alimiyyət bu altı illetlə birlikdə gəlib sözün qeyri-munsarif olmasını təmin edir. Yəni bu altı illettən birinin tapıldığı qeyri-munsarif sözlərdə alimiyyət də olur. Vasfiyyət isə yalnız sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, fiil vəznində olan ad, və ya adl (başqa bir addan dönmüş ad) üçün keçərlidir.

Fer’iyyete İşarə Edən İlletlər 2

Fer’iyyete işarə edən bu altı illet qeyri-munsarif adlarda tapılır və sözə aid olur. Bunlar: Yapısında əlef olmayan te’nis ad, ərəb dilinə xarici dildən keçmiş ucme ad, ən az iki adın birləşməsi ilə yaranan tərkib ad, sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, məzi və ya muzari fiil vəznində olan ad, başqa bir addan dönmüş adl adıdır. Bu altı illettən birinin tapıldığı qeyri-munsarif adın ikinci illeti mütləq alimiyyətdir. Alimiyyət bu altı illetlə birlikdə gəlib sözün qeyri-munsarif olmasını təmin edir. Yəni bu altı illettən birinin tapıldığı qeyri-munsarif sözlərdə alimiyyət də olur. Vasfiyyət isə yalnız sonuna əlef və nun əlavə olunan ad, məzi və ya muzari fiil vəznində olan ad, və ya adl (başqa bir addan dönmüş ad) üçün keçərlidir.

Əvvəlki dərsdə bütün qeyri-munsarif adların yapısında alimiyyət və vasfiyyət olduğu deyilmişdi. Lakin bütün qeyri-munsarif adlarda alimiyyət varkən, yalnız üç illet (yuxarıda verilənlər) vasfiyyətlə birlikdə olur. Növbəti dərslərdə misallarını görəcəyik. Qeyri-munsariflər haqqında ətraflı məlumat üçün Kafiye dərslərinə baxın.