Mövzu ilə Əlaqəli Suallar və Cavablar
سُئَالَر وَ جَوَابْلَر
Sualar və Cavabları
كَسْرَه هَرَ هَنْسِي يِرْدَه اِسْمِين خَفْضْ عَلاَمَسِي أُولُر؟
1. Kəsrə harada ismin xəfd əlaməti olur?
كَسْرَه خَفْضْ عَلاَمَسِي اُچ يِرْدَه أُولُر. بِرِينجِي يِرْ: مُفْرَد مُنْصَرِف اِسْمْلَر، اِكِينجِي يِرْ: جَمْعِ تَكْسِير مُنْصَرِف اِسْمْلَر، اُچِينجُ يِرْ: جَمْعِ مُؤَنَّث سَالِم اِسْمْلَر
Kəsrə üç yerdə xəfd əlaməti olur. Birinci yer: müfrəd münsərif isimlər, ikinci yer: cəmi təksir münsərif isimlər və üçüncü yer: cəmi müənnəs salim isimlərdir.
اِسْمِين مُفْرَد وَ مُنْصَرِف أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي نَدِير؟
2. İsmın müfrəd və münsərif olma mənası nədir?
اِسْمِين مُفْرَد أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي: مُسَنَّا، جَمْع وَ اِكِسِينَه مُلْحَق أُولْمَيَنْ وَ اِسْمَائِ خَمْسَه دَنْ أُولْمَيَنْ اِسْمْلَرْدِر، فَرْقِي يُوقْدُر كِي مُذَكَّرْ يَا مُؤَنَّثْ أُولْسُون
İsmın müfrəd olma mənası: İstər müzəkkər, istər müənnəs nəzərdə tutulsun, müsnə, cəmi və ikisinə mülhəq olmayan və əsma-i xamsədən olmayan isimlərdir.
اِسْمِين مُنْصَرِف أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي: صَرْفْ مَانِعْلَرِينْدَنْ سَافْ أُولْمَاقْدِر. يَنِي صَرْفْ أُ اِسْمِين آخِرِينَه إِلْحَاقْ أُولُر. بُرْدَا صَرْفْ تَنْوِينْدِر.
İsmın münsərif olma mənası: Sarf edilməni maneə olanlardan uzaq olmaqdır. Yəni sarf o ismin sonuna əlavə olunur. Burada sarf isə tənvindir.
جَمْعِ تَكْسِير مُنْصَرِف أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي نَدِير؟
3. İsmın cəmi təksir və münsərif olma mənası nədir?
اِسْمِين جَمْعِ تَكْسِير أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي: مُفْرَدِينِين شَكْلِينْدَنْ فَرْقْلِ (دَيْيِشْمِشْ) أُولَراقْ اِكِي مُذَكَّرْ يَا مُؤَنَّثْ اِسْمْدَنْ چُوخْنَا دَلَالَتْ إِدَنْ اِسْمْدِر.
İsmın cəmi təksir olma mənası: Müfrədinin şəkilindən fərqli (dəyişdirilmiş) olaraq iki müzəkkər və ya müənnəs isimdən çoxuna dəlalət edən isimdir.
اِسْمِين مُنْصَرِف أُولْمَسِينِين مَعْنَاسِي: بُ سُئَالْدَا گَچْمِيشْدِر
İsmın münsərif olma mənası: İsmın münsərif olma mənası bir əvvəlki sualda keçmişdir.
مُفْرَد مُنْصَرِف مَجْرُور اِسْمَه وَ اَيْنِ شَكِلْدَه مُنْصَرِف مَجْرُور جَمْعِ تَكْسِير اِسْمَه دُرْدْ مِسَالْ وَر!
4. Məcrur müfrəd münsərif ismə və eyni şəkildə məcrur münsərif cəmi təksir ismə dörd misal ver!
مُفْرَد مُنْصَرِف مَجْرُور اِسْمَه دُرْدْ مِسَالْ:
Müfrəd münsərif və eyni zamanda məcrur olan ismin 4 misalı aşağıdakı kimidir:
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ
"Şübhəsiz ki, o (Qur'an) səxavətli bir elçinin sözüdür" Haqqa surəsi 40-cı ayə.
اَللهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا
"Bir dayağı olmadan -gördüyünüz kimi- göyləri yüksəldən Allahdır" Ra’d surəsi 2-ci ayə.
فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ
"O, şərəfli səhifələrdədir" Abəsə surəsi 13-cü ayə.
وَ الطُّورِ وَ كِتَابٍ مَسْطُورٍ فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ
"Tur'a... yayılan incə dəri üzərində sətir-sətir yazılmış kitaba and olsun" Tur surəsi 1,2,3-cü ayələr.
| Ayələrdə keçən və aşağıda verilən bütün isimlər müfrəd olub ya hərf-i xəfd (hərf-i cərr) ya da izafət səbəbindən və ya bu ikisindən biri ilə məhfud olmuş ismə tabe olmaqla məhfud (məcrur) olan isimlərdir |
| رَسُولٍ |
| كَرِيمٍ |
| عَمَدٍ |
| صُحُفٍ |
| مُكَرَّمَةٍ |
| كِتَابٍ |
| مَسْطُورٍ |
| رَقٍّ |
| مَنْشُورٍ |
اَلْأَمْثِلَةُ عَلَى الْاِسْمِ الْجَمْعِ التَّكْسِيرِ الْمُنْصَرِفِ الْمَجْرُورِ؛
Cəmi təksir, munsarif və eyni zamanda məcrur olan ismin 4 nümunəsi aşağıdakı kimidir;
يَا أَيُّهَا اللَّذِينَ آمَنُوا! لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَ لاَ نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ
"Ey iman edənlər! Bir toplum başqa bir toplumla istehza etməsin. Ola bilər ki, istehza olunanlar, istehza edənlərdən daha xeyirlidirlər. Qadınlar da başqa qadınlarla istehza etməsinlər. Ola bilər ki, istehza olunan qadınlar, istehza edənlərdən daha yaxşıdırlar." Hucurat surəsi, 11-ci ayə.
وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
"And olsun, səndən əvvəl də elçilərlə istehza edildi. Onlarla istehza edənləri, istehza etdikləri şey əhatə etdi." Ənam surəsi, 10-cu ayə.
وَ أَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا
"Həqiqətən də insanlardan bəzi adamlar, cindən bəzi adamlara sığınırdılar. Beləcə onların azğınlığını, ağılsızlığını artırırdılar." Cin surəsi, 6-cı ayə.
وَ لَوْ أَنَّ مَا فِي الْاَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
"Əgər yer üzündə olan ağaclar qələm olsaydı; dəniz və yeddi dəniz daha əlavə olunsaydı, Allahın sözləri tükənməzdi. Şübhəsiz Allah, Qüdrətli və Müdrikdir." Luqman surəsi, 27-ci ayə.
| Yuxarıdakı ayələrdə keçən və aşağıdakı cədvəldə verilən bütün isimlər cəmi təksir olub, ya hərf-i həfd (hərf-i cərr), ya da izafət səbəbilə və ya bu ikisindən biri ilə məhfud olmuş ismə tabe olma yolu ilə məhfud (məcrur) olan isimlərdir |
| قَوْمٍ |
| نِسَاءٍ |
| رُسُلٍ |
| رِجَالٍ |
| أَبْحُرٍ |
Qeyd: Cəmi təksir isimlər, kıllet və kəsret olaraq iki yerə bölünür. 3 və 9 daxil olmaqla, 3-dən 9-a qədər olan saydakı cəmilərə cəmi kıllet, 10 daxil olmaqla, 10 və daha çox olan saydakı isimlərə isə cəmi kəsret isimlər deyilir. Bununla yanaşı, çoxluq mənasını ifadə edən isimlər də cəmi isimlərə daxildir, misal üçün "cəmiyyət, tərəfdar, qövm, bir ölçü ilə ölçülməyibsə su" kimi.
مَثِّلْ لِجَمْعِ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمِ الْمَجْرُورِ بِمِثَالَيْنِ
5. Məcrur cəmi müənnəs salim ismə iki nümunə ver!
وَ لَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ
"And olsun ki, Biz Musaya aydın doqquz ayə verdik. İsrailoğullarına sor." İsra surəsi, 101-ci ayə.
فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ أَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا
"Beləcə onları iki gündə yeddi göy olaraq tamamladı. Hər bir göyə öz işini vəhy etdi." Fussilət surəsi, 12-ci ayə.
| Yuxarıdakı ayələrdə keçən və aşağıdakı cədvəldə verilən bütün isimlər cəmi müənnəs salim olub, ya hərf-i həfd (hərf-i cərr), ya da izafət səbəbilə və ya bu ikisindən biri ilə məhfud olmuş ismə tabe olma yolu ilə məhfud (məcrur) olan isimlərdir |
| آيَاتٍ |
| بَيِّنَاتٍ |
| سَمَوَاتٍ |