3-cü yer: Muzari fəl

اَلْفِعْلُ الْمُضَارِعُ

وَ أَمَّا الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ الْمَذْكُورُ فَنَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى؛ لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ سورة طه ٩١. فَنَبْرَحَ؛ فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبٌ بِلَنْ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ وَ قَدْ تَكُونُ الْفَتْحَةُ مُقَدَّرَةً، نَحْوُ؛ يَسُرُّنِي أَنْ تَسْعَى إِلَى الْمَجْدِ. فَتَسْعَى؛ فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبٌ بِأَنْ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ فَتْحَةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى الْأَلِفِ مَنْعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ

Mezkur muzari felə gəldikdə; Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi; لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ “…ona tapmaqdan əl çəkməyəcəyik” Taha surəsi 91-ci ayə. Ayədəki نَبْرَحَ sözü muzari feldir, len ədatı ilə mansubdur və nasb əlaməti axırındakı zahir fətədir. Fətə bəzən gizli olur, misal: يَسُرُّنِي أَنْ تَسْعَى إِلَى الْمَجْدِ “Şərəf üçün çalışman məni sevindirir” kimi. Misaldakı تَسْعَى sözü muzari feldir, en ədatı ilə mansubdur və nasb əlaməti isə əlif üzərində gizli fətədir, fətənin zahirən görünməməsi təəzzür səbəbindəndir.

Muzari Fel

Mezkur muzari felə gəldikdə, Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimidir;

لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ

“…ona tapmaqdan əl çəkməyəcəyik” kimi. Ayədəki نَبْرَحَ sözü len ədatı ilə mansub muzari feldir. Nasb əlaməti axırındakı zahir fətədir.

Fətə bəzən gizli olur, misal:

يَسُرُّنِي أَنْ تَسْعَى إِلَى الْمَجْدِ

“Şərəf üçün çalışman məni sevindirir” kimi. Misaldakı تَسْعَى sözü en ədatı ilə mansub muzari feldir. Nasb əlaməti təəzzür səbəbindən fətənin zahirən görünməməsi üzündən əlif üzərində gizli fətədir.

Nebreha'nın xəbəri, mansub, nasb əlaməti cəmi müzəkkər salim olduğu üçün ya ilədir. Nun: Müfrəddəki tənvindən fərqlidir. يَسُرُّنِي أَنْ تَسْعَى إِلَى الْمَجْدِ Sayğınlıq üçün çalışman məni sevindirir فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرُةُ فِي آخِرِهِ Fiil-i muzari, nasb və cezm edənlərdən təcrid olunduğu üçün merfu, ref əlaməti axırında zahir dammədir. اَلنُّونُ لِلْوِقَايَةِ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرِ Nun-u vikaye (qoruma nun'u), kəsrə üzərində mebni. يَاءُ الْمُتَكَلِّمِ، ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ نَصْبٍ، مَفْعُولٌ بِهِ Ya-i mütəkəllim, birləşmiş zamir, sükun üzərində mebni, mahallən mansub, mefulun bih. حَرْفُ نَاصِبٍ Nasb edən hərf, 'enne'nin yüngülü. فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبٌ بِأَنْ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ فَتْحَةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى الْأَلِفِ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ، فَاعِلُهُ؛ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ وَ تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ Fiil-i muzari, 'ən' ilə mansub, nasb əlaməti təazzürdən dolayı fətənin zahir olmasına mane olduğu üçün əlif üzərində müqəddər fətədir. Faili; altında mütləq gizli olan və təqdiri "əntə" olan zamirdir. اَلْمَصْدَرُ الْمُؤَوَّلُ مِنْ أَنْ تَسْعَى فَاعِلُ يَسُرُّ وَ تَقْدِيرُهُ؛ سَعْيُكَ Masdar-i müəvvəl, 'yesurru'nun faili və təqdiri 'sə'yuke': "sənin çalışman" şəklindədir. حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ Hərf-i cər, sükun üzərində mebni, i'rabda yeri yoxdur. مَجْرُورٌ بِإِلَى، عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ. اَلْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلِّقَانِ بِالْفِعْلِ تَسْعَى 'İlə' hərf-i cəri ilə mecrur, cər əlaməti axırında zahir kəsrədir. Carr və mecrur 'tes'a' fiilinə mütəalliqdir. 🤖

لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ …ona tapmaqdan əl çəkməyəcəyik
حَرْفُ نَفْيٍ وَ نَصْبٍ وَ اسْتِقْبَالٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	لَنْ
Nəfy, nasb və gələcək zaman hərfi, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَنْصُوبٌ بِلَنْ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ وَ اسْمُهُ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ فِيهِ وَ تَقْدِيرُهُ نَحْنُ	نَبْرَحَ
Muzari fel, len ilə mansub, nasb əlaməti axırındakı zahir fətə və ismi altında müstətir olan "nahnu" zamiridir
عَلَى؛ حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكونِ وَ الْهَاءُ؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ بِعَلَى وَ الْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلِّقَانِ بِلَفْظِ عَاكِفِينَ	عَلَيْهِ
'Alə: Hərf-i cər, sükun üzərində məbni, Ha: birləşmiş zamir, 'alə hərf-i cəri ilə məhəllən məcrur. Cər və məcrur "akifinə" sözünə aid olur
خَبَرُ نَبْرَحَ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ اليَّاءُ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ الْمُذَكَّرِ السَّالِمِ وَ النُّونُ؛ عِوِضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	عَاكِفِينَ