1-ci yer: Müfrəd isim

اَلْاِسْمُ الْمُفْرَدُ

أَمَّا الْاِسْمُ الْمُفْرَدُ فَقَدْ سَبَقَ تَعْرِيفُهُ وَ الْفَتْحَةُ تَكُونُ ظَاهِرَةً عَلَى آخِرِهِ فِي نَحْوِ؛ لَقِيتُ عَلِيًّا وَ نَحْوِ؛ قَابَلْتُ هِنْدًا. فَعَلِيًّا وَ هِنْدًا؛ اسْمَانِ مُفْرَدَانِ وَ هُمَا مَنْصُوبَانِ لِأَنَّهُمَا مَفْعُولاَنِ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِمَا الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ وَ الْأَوَّلُ مُذَكَّرٌ وَ الثَّانِي مُؤَنَّثٌ. وَ تَكُونُ الْفَتْحَةُ مُقَدَّرَةً، نَحْوُ؛ لَقِيتُ الْفَتَى وَ نَحْوُ؛ حَدَّثْتُ لَيْلَى. فَالْفَتَى وَ لَيْلَى؛ اسْمَانِ مُفْرَدَانِ مَنْصُوبَانِ لِكَوْنِ كُلِّ مِنْهُمَا وَقَعَ مَفْعُولاً بِهِ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِمَا فَتْحَةٌ مُقَدَّرَةٌ عَلَى الْأَلِفِ مَنَعَ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ وَ الْأَوَّلُ مُذَكَّرٌ وَ الثَّانِي مُؤَنَّثٌ

Müfrəd ismə gəldikdə; onun tərifi əvvəllər verilmişdir. Nasb əlaməti zahirən sonundakı fətə ilə olur, misallar:

لَقِيتُ عَلِيًّا

“Ali ilə qarşılaşdım” və,

قَابَلْتُ هِنْدًا

“Hind ilə qarşılaşdım” kimi.

Bu iki misaldakı عَلِيًّا və هِنْدًا sözləri iki müfrəd mansub isimdir. Çünki hər ikisi məf'ul olmuşdur. Nasb əlamətləri sonlarındakı zahir fətədir. Birinci misaldakı عَلِيًّا sözü müzəkkər, ikinci misaldakı هِنْدًا sözü isə müənnəsdir. Yəni müfrəd ismin müzəkkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur.

Fətə zahirən görünmədiyi müfrəd isimlərdə isə fətə müqəddər olur, misallar:

لَقِيتُ الْفَتَى

“Gənc ilə qarşılaşdım” və,

حَدَّثْتُ لَيْلَى

“Leyla ilə danışdım” kimi.

Bu misallardakı الْفَتَى və لَيْلَى sözləri iki müfrəd mansub isimdir. Çünki hər ikisi məf'ulun bih olaraq istifadə olunmuşdur. Nasb əlamətləri isə fətənin təəzzür səbəbindən zahirən görünməməsi ilə əlif üzərində müqəddər bir fətədir. Birinci misaldakı الْفَتَى sözü müzəkkər, ikinci misaldakı لَيْلَى sözü isə müənnəsdir. Yəni müfrəd ismin müzəkkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur.

Müfrəd İsim

Müfrəd ismə gəldikdə – tərifi əvvəllər verilmişdir – nasb əlaməti zahirən sonundakı fətə ilə olur, misalları:

لَقِيتُ عَلِيًّا

“Ali ilə qarşılaşdım” və,

قَابَلْتُ هِنْدًا

“Hind ilə qarşılaşdım” kimi.

Bu iki misaldakı عَلِيًّا və هِنْدًا sözləri iki müfrəd mansub isimdir. Çünki hər ikisi məf'ul olmuşdur. Nasb əlamətləri sonlarındakı zahir fətədir. Birinci misaldakı عَلِيًّا sözü müzəkkər, ikinci misaldakı هِنْدًا sözü isə müənnəsdir. Yəni müfrəd ismin müzəkkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur.

Fətə zahirən görünmədiyi müfrəd isimlərdə isə fətə müqəddər olur, misalları:

لَقِيتُ الْفَتَى

“Gənc ilə qarşılaşdım” və,

حَدَّثْتُ لَيْلَى

“Leyla ilə danışdım” kimi.

Bu misallardakı الْفَتَى və لَيْلَى sözləri iki müfrəd mansub isimdir. Çünki hər ikisi məf'ulun bih olaraq istifadə olunmuşdur. Nasb əlamətləri isə fətənin təəzzür səbəbindən zahirən görünməməsi ilə əlif üzərində müqəddər bir fətədir. Birinci misaldakı الْفَتَى sözü müzəkkər, ikinci misaldakı لَيْلَى sözü isə müənnəsdir. Yəni müfrəd ismin müzəkkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur.

لَقِيتُ عَلِيًّا Mən Ali ilə qarşılaşdım
Keçmiş fel, hərəkətli merfu zamirə birləşdiyinə görə sukun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	لَقِي
Keçmiş fel, hərəkətli merfu zamirə birləşdiyinə görə sukun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
Birləşmiş zamir, dammə üzərində məbni, mahallen merfu, fail	ـتُ
Birləşmiş zamir, dammə üzərində məbni, mahallen merfu, fail
Məfulun bih, mansub, nasb əlaməti müfrəd isim olduğu üçün sonunda zahir fatha var	عَلِيًّا
Məfulun bih, mansub, nasb əlaməti müfrəd isim olduğu üçün sonunda zahir fatha var

لَقِيتُ الْفَتَى Mən gənc ilə qarşılaşdım
Keçmiş fel, hərəkətli merfu zamirə birləşdiyinə görə sukun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur	لَقِي
Keçmiş fel, hərəkətli merfu zamirə birləşdiyinə görə sukun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur
Birləşmiş zamir, dammə üzərində məbni, mahallen merfu, fail	ـتُ
Birləşmiş zamir, dammə üzərində məbni, mahallen merfu, fail
Məfulun bih, mansub, nasb əlaməti təəzzür səbəbindən fathanın zahirən görünməməsi ilə əlif üzərində müqəddər fatha var	الْفَتَى
Məfulun bih, mansub, nasb əlaməti təəzzür səbəbindən fathanın zahirən görünməməsi ilə əlif üzərində müqəddər fatha var