Təmrinat və Məşqlər

تَمْرِينَاتٌ

Təlimlər

١. ضَعْ فِي كُلِّ مَكَانٍ مِنَ الْأَمْكِنَةِ الْخَالِيَةِ فِعْلاً مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ مُنَاسِبًا ثُمَّ بَيِّنْ عَلَى أَيِّ شَيْءٍ يَدُلُّ حَرْفُ الْمُضَارَعَةِ الَّذِي بَدَأْتَهُ بِهِ

1. Boş yerlərə uyğun olan əfal-i xamsədən bir fel qoy. Sonra, muzari hərfinin – sən o muzari feli onunla başladın – hansı şeyə işarə etdiyini izah et!

اَلْأَوْلاَدُ يَسْبَحُونَ فِي النَّهْرِ

Uşaqlar çayda üzürlər

اَلْآبَاءُ يَعْطِفُونَ عَلَى أَبْنَاءِهِمْ

Atalar övladlarına şəfqət göstərirlər

أَنْتُمَا أَيُّهَا الْغُلاَمَانِ تَمْشِيَانِ بِبَطْءٍ

Siz, ey iki uşaq, yavaş-yavaş gedirsiniz

هُؤُلاَءِ الرِّجَالُ يَزْرَعُونَ فِي الْحَقْلِ

Bu kişilər tarlada əkin əkirlər

أَنْتِ يَا زَيْنَبُ تُؤَدِّينَ وَاجِبَكِ

Sən, ey Zeynəb, tapşırığını edirsən

اَلْفَتَاتَانِ تَنْظُرَانِ الْجُنْدِيَّ

İki gənc qız əsgərlərə baxır

أَنْتُمْ أَيُّهَا الرِّجَالُ تُحِبُّونَ أَوْطَانَكُمْ

Siz, ey kişilər, vətənlərinizi sevirsiniz

أَنْتِ يَا سُعَادُ تَلْعَبِينَ بِالْكُرَةِ

Sən, ey Suad, top oynayırsan

يَسْبَحُونَ	Ya qayıb üçün işarədir
يَعْطِفُونَ	Ya qayıb üçün işarədir
تَمْشِيَانِ	Ta xitab üçün işarədir
يَزْرَعُونَ	Ya qayıb üçün işarədir
تُؤَدِّينَ	Ta xitab üçün işarədir
تَنْظُرَانِ	Ta qayıb üçün işarədir
تُحِبُّونَ	Ta xitab üçün işarədir
تَلْعَبِينَ	Ta xitab üçün işarədir

٢. اِسْتَعْمِلْ كُلَّ فِعْلٍ مِنَ الْأَفْعَالِ الْآتِيَةِ فِي جُمْلَةٍ مُفِيدَةٍ

2. Aşağıdakı fellərin hamısını müsbət cümlədə istifadə et!

أَنْتُمَا تَلْعَبَانِ بِالْكُرَةِ

Siz ikiniz top oynayırsınız

أَنْتِ تُؤَدِّينَ عَمَلَكِ بِنَشَاطٍ

Sən işini həvəslə yerinə yetirirsən

أَنْتُمْ تَزْرَعُونَ الْأَرْضَ بِجِدٍّ

Sizlər torpağı ciddi şəkildə əkirsiniz

أَنْتُمَا تَحْصُدَانِ الزَّرْعَ بِسُرْعَةٍ

Siz ikiniz məhsulu tez yığırsınız

أَنْتُمَا تُحَدِّثَانِ بِالْوَاقِعِ

Siz ikiniz hadisəni danışırsınız

أَنْتُمْ تَسِيرُونَ فِي طَرِيقِ الْخَيْرِ

Sizlər xeyir yolunda gedirsiniz

اَلصَّيَّادُونَ يَسْبَحُونَ بِمَهَارَةٍ شَدِيدَةٍ

Ovçular bacarıqla üzürlər

أَنْتُمْ تَخْدُمُونَ أَبَاكُمْ بِحُبٍّ وَ وَفَاءٍ

Sizlər atanıza sevgi və sədaqətlə xidmət edirsiniz

أَنْتُمَا تُنْشِئَانِ رُوحًا طَيِّبَةً بَيْنَ النَّاسِ

Siz ikiniz insanlar arasında yaxşı bir ruh yaradırsınız

أَلاَ تَرْضَيْنَ يَا أَيَّتُهَا الْفَتَاةُ بِمَا يُرْضِى اللهَ وَ رَسُولَهُ؟

Allah və onun peyğəmbərinin razı olduğuna razı olmursan, ey gənc qız?

٣. ضَعَ مَعَ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْكَلِمَاتِ الْآتِيَةِ فِعْلاً مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ مُنَاسِبًا وَ اجْعَلْ مَعَ الْجَمِيعِ كَلاَمًا مُفِيدًا

3. Aşağıdakı sözləri ona uyğun olan əfal-i xamse ilə istifadə et! Və hamısını müsbət cümlə ilə ifadə et!

اَلْغِلْمَانُ يَلْعَبُونَ فِي الْفِنَاءِ الْمَدْرَسَةِ

Oğlan uşaqları məktəbin həyətində oynayırlar

اَلْمُسْلِمُونَ يَفْدُونَ الْإِسْلاَمَ بِأَرْوَاحِهِمْ

Müsəlmanlar islamı canları ilə müdafiə edirlər

اَلرِّجَالُ الَّذِينَ يُؤَدُّونَ وَاجِبَهُمْ هُمُ الَّذِينَ يَتَّقُونَ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ

Vəzifəsini yerinə yetirən kişilər – onlar Allah azzə və cəlləyə qarşı təqva göstərirlər

أَنْتِ أَيَّتُهَا الْفَتَاةُ تَطْلُبِينَ الْعِلْمَ

Sən, ey gənc qız, elmi istəyirsən

أَنْتُمْ يَا قَوْمِي تُحِبُّونَ اللهَ وَ رَسُولَهُ

Sizlər, ey xalqım, Allahı və peyğəmbərini sevirsiniz

هَؤُلاَءِ التَّلاَمِيذُ يَتَعَلَّمُونَ الْعَقِيدَةَ الصَّحِيحَةَ فِي الْمَسَاجِدِ

Bu şagirdlər məscidlərdə düzgün əqidəni öyrənirlər

إِذَا خَالَفْتِ أَوَامِرَ اللهِ فَسَوْفَ تَنْدَمِينَ وَقْتَ لاَ يَنْفَعُ النَّدَمُ

Əgər sən Allahın əmrlərinə qarşı çıxarsan, o zaman peşmanlıq fayda verməyən bir vaxtda peşman olacaqsan

٤. بَيِّنِ الْمَرْفُوعَ بِالضَّمَّةِ وَ الْمَرْفُوعَ بِالْأَلِفِ وَ الْمَرْفُوعَ بِالْوَاوِ وَ الْمَرْفُوعَ بِثُبُوتِ النُّونِ مَعَ بَيَانِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا مِنْ بَيْنَ الْكَلِمَاتِ الْوَارِدَةِ فِي الْعِبَارَاتِ الْآتِيَةِ

4. Hər birini izah etməklə aşağıdakı ifadələrdə olan sözlərdən nunun sabitliyi ilə məf'ul olanı, vav ilə məf'ul olanı, elif ilə məf'ul olanı və dammə ilə məf'ul olanı izah et!

كُتَّابُ الْمُلُوكِ عَيْبَتُهُمُ اَلْمَصُونَةُ عِنْدَهُمْ وَ آذَانُهُمُ الْوَاعِيَةُ وَ أَلْسِنَتُهُمْ الشَّاهِدَةُ

Kralların katiblərinin yaxşı qorunan sirləri, hər şeyi eşidən qulaqları və hər şeyə şahid olan dilləri vardır

اَلشَّجَاعَةُ غَرِيزَةٌ يَضَعُهَا اللهُ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ

Cəsarət bir instinktdir və Allah qullarından istədiyinə onu verir

اَلشُّكْرُ شُكْرَانِ؛ بِإِظْهَارِ النِّعْمَةِ وَ بِالتَّحَدُّثِ بِاللِّسَانِ وَ أَوَّلُهُمَا أَبْلَغُ مِنْ ثَانِيهِمَا

Şükür iki növdür; neməti göstərmək və dildə danışmaq. Birincisi ikincisindən daha üstündür

اَلْمُتَّقُونَ هُمُ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ

Müttəqilər – onlar Allah və axirət gününə inanırlar

مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	كُتَّابٌ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki cəmi təksirdir
خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	عَيْبَتُ
Mübtədanın xəbəri, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
نَعْتٌ لِلْخَبَرِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	اَلْمَصُونَةُ
Xəbərin sifəti, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	آذَانُ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki cəmi təksirdir
نَعْتٌ لِلْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	اَلْوَاعِيَةُ
Mübtədanın sifəti, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	أَلْسِنَةُ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki cəmi təksirdir
نَعْتٌ لِلْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	اَلشَّاهِدَةُ
Mübtədanın sifəti, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ جَمْعِ تَكْسِيرٍ	اَلشَّجَاعَةُ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki cəmi təksirdir
خَبَرُ الْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	غَرِيزَةٌ
Mübtədanın xəbəri, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّاصِبِ وَ الْجَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مُفْرَدٌ	يَضَعُ
Muzari feil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olduğu üçün mərfu, rəf əlaməti müfrəd muzari olduğu üçün axırındakı zahir dammədir
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	اَللهُ
Fail, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّاصِبِ وَ الْجَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مُفْرَدٌ	يَشَاءُ
Muzari feil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olduğu üçün mərfu, rəf əlaməti müfrəd muzari olduğu üçün axırındakı zahir dammədir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ اسْمِ الْمُفْرَدِ	اَلشُّكْرُ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki müfrəd isimlərdəndir
خَبَرٌ لِلْمُبْتَدَأِ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْمُثَنَّى وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	شُكْرَانِ
Mübtədanın xəbəri, mərfu, rəf əlaməti müsənna isim olduğu üçün dammə əvəzinə əlifdir. Nun: Müfrədindəki tənvinin əvəzidir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنِ اسْمِ الْمُفْرَدِ	أَوَّلُ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki müfrəd isimlərdəndir
خَبَرٌ، اِسْمُ تَفْضِيلٍ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ لِأَنَّهُ مِنْ غَيْرِ الْمُنْصَرِفِ	أَبْلَغُ
Xəbər, ism-i təfdil, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir, çünki qeyri-münsarifdir
مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنْ جَمْعِ الْمُذَكَّرِ السَّالِمِ وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ أَوْ بَدَلٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	اَلْمُتَّقُونَ
Mübtəda, mərfu, rəf əlaməti cəmi müzəkkər salim olduğu üçün dammə əvəzinə vavdır. Nun: müfrədindəki tənvinin əvəzidir və ya əvəzidir
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ	هُمْ
Mahallən mərfu müttəsil zamir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّاصِبِ وَ الْجَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ ثُبُوتُ النُّونِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَفْعَالِ الْخَمْسَةِ وَ الْوَاوُ؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ	يُؤْمِنُونَ
Muzari feil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olduğu üçün mərfu, rəf əlaməti əf'al-i xamsədən olduğu üçün nunun sabitliyi ilədir. Vav: müttəsil zamir, sükun üzərində məbni, mahallən mərfu, fail