Dammədən naib olan Nun

نُونUN ضَمّه əvəzinə istifadə olunması

Müəllif dedi: Noun isə felin müzari formasında, ona ikilik, cəm və ya müfrəd müənnəs müxatəb zamiri qoşulduqda, rəf əlaməti olur.

Mən deyirəm: Nun yalnız bir yerdə, yəni sonu nun ilə bitən sözün rəf əlaməti olur və bu da müzari felin ikilik (müzekkər və müənnəs) elifinə, cəm müzekkər vavına və ya müfrəd müənnəs müxatəb ya'sına isnad olunduğu hallardır.

Müəllif dedi : Noun dammə əvəzinə istifadə olunduqda, rəf üçün bir əlamət olur, müzari felə, ona ikilik zamiri, cəm zamiri və ya müfrəd müənnəs müxatəb zamiri qoşulduqda.

Mən (Şərhçi) deyirəm: Nun bir əlamət olur, elə bir söz üzərində ki, onun sonunda nun var, həmin söz merfu olur (enne'nin xəbəri), yalnız bir yerdə, o da müzari felin ikilik (müzekkər və müənnəs) elifinə isnad olunması, cəm müzekkər vavına isnad olunması və ya müfrəd müənnəs müxatəb ya'sına isnad olunmasıdır. Qısaca, bu müzari fellər efal-i hamse olan müzari fellərdir, yəni ikilik müzekkər qayıb, cəm müzekkər qayıb, ikilik müənnəs qayıba, ikilik müzekkər müxatəb, cəm müzekkər müxatəb, müfrəd müənnəs müxatəb, ikilik müənnəs müxatəb. Ümumilikdə 7 olur, lakin ikilik müzekkər və müənnəs müxatəb ilə ikilik müənnəs qayıba eyni formadır, yəni تَفْعَلَانِ formasıdır.

Dammə əvəzinə istifadə olunan Nun

Müəllif dedi: "Nun, müfrəd müənnəs müxatəb zamiri, cəm zamiri və ya ikilik zamiri qoşulan müzari felin rəf əlaməti olur."

Mən (Şərhçi) deyirəm: Nun yalnız bir yerdə, elə bir söz üçün rəf əlaməti olur ki, o merfu sözün sonunda nun var və o da müzari feldir. O müzari fel isə ikilik müzekkər və müənnəs zamiri olan elifə isnad olunur, cəm müzekkər vavına isnad olunur və müfrəd müənnəs müxatəb ya'sına isnad olunur. Bu halda ikilik elifləri, cəm müzekkər vavı və müfrəd müənnəs müxatəb ya'sı həmin müzari felin faili olur. Bu faildən sonra gələn nun isə müzari felin rəf əlamətidir. Digər tərəfdən bilməliyik ki, bu müzari fellər nəsb və cəzm edən əlamətlərdən uzaq olmalıdır. Əks halda, rəf əlaməti aradan qalxır və nunlar düşür.

Əf'al-i Xəmsə
يَكْتُبُونَ	يَكْتُبَانِ	-
Cəm Müzekkər Qayıb	Təsniyə Müzekkər Qayıb	-
-	تَكْتُبَانِ	-
-	Təsniyə Müənnəs Qayıbə	-
تَكْتُبُونَ	تَكْتُبَانِ	-
Cəm Müzekkər Mühatəb	Təsniyə Müzekkər Mühatəb	-
-	تَكْتُبَانِ	تَكْتُبِينَ
-	Təsniyə Müənnəs Mühatəbə	Müfrəd Müənnəs Mühatəbə

Qeyd: Yuxarıdakı muzari feilərin rəf alamətləri sonundakı nunların sabit qalmasıdır. Təsniyə əlifləri, cəm vavı və müfrəd müənnəs mühatəbə ya'sı isə faildir.