Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavablar

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. واو neçə yerdə rəf əlaməti olur?

1. Vav neçə yerdə rəf əlaməti olur?

واو rəf əlaməti olaraq iki yerdə olur: birincisi cəmi müzəkkər salimdə, ikincisi isə əsma-i xamse-də.

Vav, cəmi müzəkkər salim və əsma-i xamse olmaq üzrə iki yerdə rəf əlaməti olur.

٢. Cəmi müzəkkər salim nədir?

2. Cəmi müzəkkər salim nədir?

Cəmi müzəkkər salim; rəf halında vav və nun artırılması ilə, nəsb və cər halında isə ya və nun artırılması ilə iki müzəkkər isimdən çoxuna dəlalət edən, artırmalarından təcrid olunması mümkün olan və öz misli kimi olan sözlərə də ətaf edilə bilən isimdir.

Cəmi müzəkkər salim: Rəf halında vav və nun artırılması ilə, nəsb və cər halında isə ya və nun artırılması ilə iki müzəkkər isimdən çoxuna dəlalət edən, artırmalarından təcrid olunması mümkün olan və öz misli kimi olan sözlərə də ətaf edilə bilən isimdir.

٣. Rəf halında olan cəmi müzəkkər salim isimlər üçün üç misal ver

3. Rəf halında olan cəmi müzəkkər salim isimlər üçün üç misal ver

Müsəlmanlar məscidə gəldi

Möminlər Allaha inanırlar

Aləmlər yaradıldı

٤. Əsma-i xamse-ni say!

4. Əsma-i xamse-ni say!

Əsma-i xamse
Əb	Əx
Həm	Fok
Zü mal

٥. Dammeden naib olaraq vav ilə rəf olunan əsma-i xamse-nin şərtləri nədir?

5. Dammeden naib olaraq vav ilə rəf olunan əsma-i xamse-nin şərtləri nədir?

Əsma-i xamse-nin rəf əlamətinin dammeden naib olan vav ilə olması üçün müfrəd, mükəbbər və muzaf olması və bunun yanında izafətinin ya-i mütəkəllimdən başqasına olması lazımdır.

٦. Əgər əsma-i xamse cəmi təksir olan məcmu bir isim olarsa, o halda necə irablanır?

6. Əgər əsma-i xamse cəmi təksir olan məcmu bir isim olarsa, o halda necə irablanır?

Əgər əsma-i xamse cəmi təksir olaraq məcmu bir isim olarsa, o zaman vav ilə deyil, zahir hərəkələrlə irablanır.

Əgər əsma-i xamsə cəmi təksirdən olan cəmi isim olsa, o halda zahir hərəkələrlə irablanır, vav ilə deyil.

٧. لَوْ كَانَتِ الْأَسْمَاءُ الْخَمْسَةُ مُثَنَّاةً فَبِمَاذَا تُعْرَبُهَا؟

7. Əgər əsma-i xamsə müsnə isim olsa, o halda irabı necə olur?

لَوْ كَانَتِ الْأَسْمَاءُ الْخَمْسَةُ مُثَنَّاةً أُعْرِبَتْ بِإِعْرَابِ الْمُثَنَّى أَيْ لِلرَّفْعِ بِالْأَلِفِ وَ لِلنَّصْبِ وَ جَرِّ بِالْيَاءِ

Əgər əsma-i xamsə müsnə bir isim olsa, o halda təsniyə sözlərinin irabı ilə irablanır, yəni rəf halı əlif, nəsb və cərr halı isə ya olacaq şəkildədir.

٨. مَثِّلْ بِمِثَالَيْنِ لِاسْمَيْنِ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْخَمْسَةِ مُثَنَّيَيْنِ وَ بِمِثَالَيْنِ آخَرَيْنَ لِاسْمَيْنِ مِنْهَا مَجْمُوعَيْنِ

8. Təsniyə olan əsma-i xamsədən və cəmi olan əsma-i xamsə isimlərdən iki misal ver!

ذَهَبَ أَبَوَاكَ

Anan və atan getdi

رَأَيْتُ أَبَوَيْكَ

Ananı və atanı gördüm

أَخَذْتُ الْكِتَابَ بِأَبَوَيْكِ

Kitabı anan və atan üçün götürdüm

٩. لَوْ كَانَتِ الْأَسْمَاءُ الْخَمْسَةُ مُصَغَّرَةً فِبِمَاذَا تُعْرَبُهَا؟

9. Əgər əsma-i xamsə musəğğər bir isim olsa, o halda irabı necə olur?

لَوْ كَانَتِ الْأَسْمَاءُ الْخَمْسَةُ مُصَغَّرَةً فَتُعْرَبُ بِالْحَرَكَاتِ الظَّاهِرَةِ

Əgər əsma-i xamsə musəğğər isim olsa, o halda zahir hərəkələrlə irablanır.

١٠. لَوْ كَانَتْ مُضَافَةً إِلَى يَاءِ الْمُتَكَلِّمِ فِبِمَاذَا تُعْرَبُهَا؟

10. Əgər əsma-i xamsə mütəkəllim ya'sına izafə edilərsə, o halda irabı necə olur?

لَوْ كَانَتِ الْأَسْمَاءُ الْخَمْسَةُ مُضَافَةً إِلَى يَاءِ الْمُتَكَلِّمِ فَإِنَّهَا تُعْرَبُ بِحَرَكَاتٍ مُقَدَّرَةٍ عَلَى مَا قَبْلَ يَاءِ الْمُتَكَلِّمِ مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا اشْتِغَالُ الْمَحَلِّ بِحَرَةِ الْمُنَاسَبَةِ

Əgər əsma-i xamsə ya-i mütəkəllimə izafə olarsa, o halda ya-i mütəkəllimin mə qabli üzrə müqəddər bir hərəkə ilə irablanır. Bu da kəsrə olacaqdır. Bu hal münasibət hərəkəsinin, yəni kəsrənin irab məhəllini məşğul etməsi səbəbindən dammə və ya fətənin zahir olmasının qarşısını alır.

١١. مَا الَّذِي يُشْتَرَطُ فِي ذُو خَاصَّةً؟

11. Əsma-i xamsədən olan zû sözünün rəf əlamətinin vav olması üçün hansı şərtlər lazımdır?

يُشْتَرَطُ أَنْ يَكُونَ ذُو بِمَعْنَى صَاحِبٍ وَ أَنْ يَكُونَ الَّذِي تُضَافُ إِلَيْهِ اسْمَ جِنْسٍ ظَاهِرًا غَيْرَ وَصْفٍ

Zû sözünün rəf əlamətinin vav ilə olması üçün "sahib" mənası daşıması və sifət olmayan zahir bir cins isminə izafə olunması şərtdir.

١٢. مَا الَّذِي يُشْتَرَطُ فِي فُوكَ خَاصَّةً؟

12. Əsma-i xamsədən olan fû sözünün rəf əlamətinin vav olması üçün hansı şərtlər lazımdır?

يُشْتَرَطُ أَنْ تَخْلُوَ مِنَ الْمِيمِ فَلَوِ اتَّصَلَتْ بِهَا الْمِيمُ أُعْرِبَتْ بِالْحَرَكَاتِ الظَّاهِرَةِ كَاسْمِ الْمُفْرَدِ الْمُنْصَرِفِ

Fû sözünün rəf əlamətinin vav ilə olması üçün mim hərfindən uzaq olması lazımdır. Əgər mim hərfi əlavə olarsa, müfrəd münsərif isimlər kimi zahir hərəkələrlə irablanır.