2. Yer: Cəmi təksir isim | 6

جَمْعُ التَّكْسِيرِ

جَمْعُ التَّكْسِيرِ – bununla məqsəd: tək isim formasında olan bir sözün cəm halında, iki və ya iki-dən çox kişi və ya qadın üçün istifadə olunması və bu zaman həmin sözün formasında dəyişiklik baş verməsidir. Cəm mükəssir sözlərdə olan dəyişiklik növləri altı cürdür:

١. Şəkildə dəyişiklik

٢. Azaltma ilə dəyişiklik

٣. Artırma ilə dəyişiklik

٤. Şəkildə dəyişiklik və azaltma ilə dəyişiklik

٥. Şəkildə dəyişiklik və artırma ilə dəyişiklik

٦. Şəkildə dəyişiklik, artırma və azaltma ilə birlikdə olan dəyişiklik

Cəm mükəssir (kırık cəm) və ya cəm teksir adlanan isimlərə gəldikdə; bu, bir ismin cəm halında mükəssir adlandırılması deməkdir. Yəni, tək formadakı dəyişiklik nəticəsində iki və ya iki-dən çox kişi və ya qadın üçün istifadə olunan isimdir. Cəm mükəssir isimlərdə olan dəyişiklik növləri altı cürdür: Birincisi – yalnız şəkil dəyişməsi ilə olan dəyişiklik; İkincisi – yalnız hərf azaltması ilə olan dəyişiklik; Üçüncüsü – yalnız hərf artırması ilə olan dəyişiklik; Dördüncüsü – şəkil dəyişməsi və hərf azaltması ilə olan dəyişiklik; Beşincisi – şəkil dəyişməsi və hərf artırması ilə olan dəyişiklik; Altıncısı – şəkil dəyişməsi, hərf artırması və hərf azaltması ilə birlikdə olan dəyişiklik.

Cəm Teksir & Cəm Mükəssir & Kırık Cəm

Damme'nin ref əlaməti olan isimlərdən ikincisi "Cəm Teksir" adlanan isimlərdir. Burada cəm teksir deyildikdə məqsəd; tək formadakı dəyişiklik nəticəsində iki və ya iki-dən çox kişi və ya qadın üçün istifadə olunan isimdir (yəni üç və ya daha çox). Tək formadakı dəyişiklikdən dolayı cəm teksir isimlərdə olan növlər altı cürdür.

1. Yalnız hərəkə dəyişməsi ilə olan dəyişiklik
2. Yalnız hərf azaltması ilə olan dəyişiklik
3. Yalnız hərf artırması ilə olan dəyişiklik
4. Hərəkə dəyişməsi və hərf azaltması ilə olan dəyişiklik
5. Hərəkə dəyişməsi və hərf artırması ilə olan dəyişiklik
6. Hərf artırması və hərf azaltması ilə birlikdə hərəkə dəyişməsi ilə olan dəyişiklik