Hərf

حرف

Musannif dedi: Harf, onunla isim və ya felin əlaməti uyğun gəlməyən kəlimədir.

Mən deyirəm: Harf, iki qardaşı olan isim və fildən fərqlənir ki, ona nə əvvəl qeyd olunan isim əlamətləri, nə də başqa əlamətlər daxil ola bilməz, həmçinin ona fel əlamətlərindən və ya başqa əlamətlərdən heç biri daxil ola bilməz. Misal olaraq: min, həl, ləm; bu üç kəlimə harfdir, çünki onlar "əl" (əlif-lam) və ya tənvin qəbul etmirlər, həmçinin onlara xafd harfləri daxil ola bilməz. Yəni belə demək düzgün deyil: əl-min, min-un, ila min. Digər harflər üçün də eyni hal keçərlidir. Həmçinin, onlara sin, souf, sakit tə'nis t'si, qad və ya fel əlaməti olan başqa heç bir şey daxil ola bilməz.

Musannif dedi: Harf; elə bir kəlimədir ki; onunla birlikdə isim əlaməti və ya fel əlaməti uyğun olmaz.

Mən də deyirəm: Harf, iki qardaşı olan isim və fildən fərqlənir ki, ona nə əvvəl qeyd olunan isim əlamətləri, nə də başqa əlamətlər daxil ola bilməz (kitabda sonradan izah olunacaq əlamətlər də), həmçinin ona fel əlamətlərindən və ya başqa əlamətlərdən heç biri daxil ola bilməz. Harfin misalı: min (harf-i cerr), həl (harf-i istifham), ləm (harf-i cezm) kimi. Harf üçün deyilən bu üç kəlimə harfdirlər, çünki onlar "əl" (əlif-lam) və ya tənvin qəbul etmirlər, həmçinin onlara xafd harfləri daxil ola bilməz. Yəni belə demək düzgün deyil: əl-min, min-un, ila min. Digər harflər üçün də eyni hal keçərlidir. Həmçinin, onlara sin, souf, sakit tə'nis t'si, qad və ya fel əlaməti olan başqa heç bir şey daxil ola bilməz.

uyğun deyil, عَلَيْهَا hərflərə, السِّينُ muzari feyilə gələn sin hərfi, وَ لاَ سَوْفَ və muzari feyilə gələn sevfe hərfi, وَ لاَ تَاءُ التَّأْنِيثِ السَّاكِنَةُ keçmiş feylin sonuna bitişən ta-i tə’nis-i sakinə, وَ لاَ قَدْ keçmiş və muzariyə ortaq olan qad hərfi, وَ لاَ غَيْرُهَا və indiyə qədər zikr olunmayan digər hərflər. مِمَّا bu sadalanan feyl əlamətləri də, هُوَ عَلاَمَاتٌ əlamətlərdir, عَلَى أَنَّ الْكَلِمَةَ bir söz üzərinə gələn, فِعْلٌ o söz də feyldir. Hərf Musannif dedi ki: Hərf, feylin və ismin əlamətlərindən heç birinin onunla birlikdə olması uyğun olmayan sözdür. Mən də deyirəm ki: Hərf, oxşarları olan isim və feyldən bəyan olunan və olunmayan bütün feyl əlamətlərindən birinin ona daxil edilməsi və əvvəlcə bəhs olunan bütün isim əlamətlərindən birinin ona daxil edilməsi uyğun olmayan sözdür. Hərfin misalı; | مِنْ | hərf-i cər | | هَلْ | hərf-i istifham | | لَمْ | hərf-i cəzm | Bu sadalanan üç söz hərfdir. Çünki əlif-lam və tənvini qəbul etmirlər və hərflərə hafd hərflərinin daxil olması da caiz deyil. Bu səbəbdən belə demək uyğun deyil; اَلْمِنْ yəni min hərfinə əlif-lam əlavə olunub, مِنٌ yəni min hərf-i cəri tənvin alıb إِلَى مِنْ yəni min hərf-i cərinə hafd hərfi daxil olub Qalan bütün hərflər də belədir. Eyni şəkildə muzari feyilə gələn sin və sevfe, keçmiş feyilə gələn ta-i tə’nis-i sakinə və hər ikisi üçün ortaq olan qad hərfi və bəhs olunmayan digər bütün hərflər də hərflərə daxil ola bilməz. Bu son deyilən əlamətlər feyl olan sözün əlamətləridir.