Kəlamın Tərifi 5

كَلَامِن تَعْرِيفِی ٥

Onun ərəb dilində qoyulmuş olması belədir: danışıqda işlədilən sözlər, ərəb xalqı tərəfindən müəyyən bir məna üçün qoyulmuş sözlərdən olmalıdır. Məsələn, "حَضَرَ" sözü ərəb xalqı tərəfindən bir məna üçün qoyulmuşdur və bu məna keçmiş zamanda iştirak etmək, hazır olmaqdır. "مُحَمَّدٍ" sözü də ərəb xalqı tərəfindən bir məna üçün qoyulmuşdur və bu, həmin adla adlandırılan şəxsin özüdür. Əgər sən desən: "حَضَرَ مُحَمَّدٌ" (Muhammed gəldi), onda sən iki sözdən istifadə etmiş olursan və hər biri ərəb xalqı tərəfindən qoyulmuşdur. Əksinə, əgər sən fars, türk, bərbər və fransız kimi başqa xalqların qoyduğu sözlərlə danışsan, bu, ərəb alimlərinin terminologiyasında "kəlam" adlanmaz. Başqa dillərin adamları onu "kəlam" adlandırsalar belə.

Kelamın mənasının olması; qoyulmuş, ərəb xalqı tərəfindən, istifadə olunan sözlərin olması, kelamda, elə sözlərdən ki; onu ərəb xalqı qoysun, məna üçün, mənalardan bir məna üçün, misal olaraq; حَضَرَ "gəldi & hazır oldu" sözü; bir sözdür, ərəb xalqı onu qoyub, bir məna üçün, gəlib çıxma əməliyyatının baş verməsidir, keçmiş zamanda, və "مُحَمَّدٍ" sözü də; ərəb xalqı bu sözü qoyub, bir məna üçün, o da bir şəxsin zatıdır, bu adla adlandırılan, əgər sən desən: حَضَرَ مُحَمَّدٌ "Muhammed gəldi"; istifadə etmiş olursan, iki sözü, o iki sözdən hər biri ki; ərəb xalqı tərəfindən qoyulmuşdur...

Onlar etdiyi şeylerdir, بِخِلَافِ مَا bu hal bunun əksinədir; إِذَا تَكَلَّمْتَ danışdığın zaman, بِكَلاَمٍ bir kəlam, مِمَّا وَضَعَهُ الْعَجَمُ Acem, yəni ərəb olmayanların qoyduğu bir kəlamı, كَالْفُرْسِ “Farslar” və وَ التُّرْكِ “Türklər” və وَ الْبَرْبَرِ “Berberilər” və وَ الْفِرَنْجِ “Fransızlar” kimi, فَإِنَّهُ لاَ يُسَمَّى Acemlərin sözləri adlandırılmaz, فِي عُرْفِ الْعُلَمَاءِ الْعَرَبَيَّةِ ərəb alimlərinin adətinə görə, كَلاَمًا kəlam kimi, وَ إِنْ سَمَّاهُ hərçənd o sözləri adlandırsalar belə, أَهْلُ اللُّغَةِ الْأُخْرَى digər dillərin əhli, كَلاَمًا kəlam kimi. Kelamın Tərifi 5 Kelamın ərəblər tərəfindən qoyulması mənası: Kəlamda istifadə olunan sözlərin, mənalardan bir mənaya işarə etsin deyə ərəblər tərəfindən qoyulmuş, yəni təyin edilmiş sözlərdən olması lazımdır. Məsələn, حَضَرَ “gəldi & hazır oldu” sözü ərəblər tərəfindən bir mənaya qoyulmuş bir kəlimədir. Yəni ha, dad və ra hərflərini ərəblər bir araya gətirib və ona bir məna vermişlər. Bu da gəlmə əməlini keçmiş zamanda baş verməsini ifadə edir. مُحَمَّدٌ “Məhəmməd” sözü də yenə ərəblər tərəfindən bu adla adlandırılan bir şəxsin zatını ifadə edən bir məna üçün qoyulmuşdur. Yəni mim, ha, mim və dal hərflərini ərəblər bir araya gətirib və bunu hansı insan adlandırdısa, o insanın zatının müəyyən olunması üçün ad olaraq bir məna vermişlər. Əgər sən desən ki: حَضَرَ مُحَمَّدٌ “Məhəmməd gəldi” deyə, ərəblərin məna üzrə qoyduğu iki sözü istifadə etmiş olursan. Lakin Acem, yəni ərəb olmayanların lüğətinə görə bir kəlam danışsan, Farslar, Türklər, Berberilər və Fransızlar kimi, o halda danışdığın o sözlər ərəb alimlərinin adətində kəlam sayılmaz. Hərçənd digər dillərin əhli bu sözlərə kəlam desə belə.