Yermune يرمون Feili

وَ أَصْلُ يَرْمُونَ؛ يَرْمِيُونَ، فَأُسْكِنَتِ الْيَاءُ ثُمَّ حُذِفَتْ لِإِجْتِمَاعِ السَّاكِنَيْنِ. وَ سُوِّيَ بَيْنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ فِي مِثْلِ يَعْفُونَ إِكْتِفَاءً بِالْفَرْقِ التَّقْدِيرِيِّ فَالْوَاوُ ضَمِيرٌ فِي الرِّجَالِ وَ فِي النِّسَاءِ أَصْلِيَّةٌ وَ النُّونُ عَلاَمَةٌ التَّأْنِيثِ وَ مِنْ ثَمَّ لاَ تَسْقُطُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى؛ إِلاَّ أَنْ يَعْفُونَ سورة البقرة ٢٣٧ وَ أَصْلُ və əsli; يَرْمُونَ "onlar atırlar" feilinin əsli; يَرْمِيُونَ şəklindədir, فَأُسْكِنَتِ الْيَاءُ ya hərfi sakit edilir, ثُمَّ حُذِفَتْ sonra hazf olunur, لِإِجْتِمَاعِ السَّاكِنَيْنِ iki sakitin birləşməsi səbəbindən, وَ سُوِّيَ bərabərləşdirildi, بَيْنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ qadınlar və kişilər, yəni müənnəs və müzəkkər arasında, فِي مِثْلِ bu; يَعْفُونَ "bağışlayırlar -mz və ms-" kimi, إِكْتِفَاءً بِالْفَرْقِ التَّقْدِيرِيِّ təqdirə görə fərqlə kifayət ediblər, فَالْوَاوُ ضَمِيرٌ bu يَعْفُونَ feilindəki vav zamirdir, فِي الرِّجَالِ وَ فِي النِّسَاءِ müzəkkər və müənnəs üçün, أَصْلِيَّةٌ əsas olaraq, وَ النُّونُ عَلاَمَةٌ التَّأْنِيثِ sonrakı nun isə tə'nis əlamətidir, وَ مِنْ ثَمَّ لاَ تَسْقُطُ buna görə də düşmür, فِي قَوْلِهِ تَعَالَى Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi; إِلاَّ أَنْ يَعْفُونَ "...ancaq bağışlamazlarsa...", سورة البقرة ٢٣٧ Bəqərə surəsi 237-ci ayə. Metnin Toplu Manası: Nakis cəmi müzəkkər qayıb (ya da müxatab üçün تَرْمُونَ də deyə bilərik) olan muzari feil يَرْمُونَ "atırlar" feilinin əsli يَرْمِيُونَ şəklində idi. يَرْمِيُونَ feilində ya sakit edildi və sonra cəmi vavı ilə iki sakit birləşəndə hazf olundu və söz يَرْمِونَ oldu. Daha sonra vav hərfinin istidası, yəni tələb etməsi səbəbindən mim hərfi dammələndi və söz يَرْمُونَ oldu, tıpkı cəmi müzəkkər salim ism-i fail kalıbının رَامُونَ olması kimi. يَعْفُونَ feili müzəkkər və müənnəs üçün bərabər tutulmuşdur. يَعْفُونَ feili cəmi və qayıb bir feildir. Quruluşundakı vav müzəkkər və müənnəs üçün əsas cəmi zamirdir, quruluşundakı nun isə tə'nis əlamətidir. يَعْفُونَ feilindəki müzəkkər və müənnəs bərabərliyini alimlər təqdirə görə fərqlə qəbul edib kifayətlənmişlər. يَعْفُونَ feili عَفَا "bağışladı, keçdi" feilinin cəmi formasıdır. Feil mazidə عَفَا, muzariyə də يَعْفُو və məzdarı عَفْوًا şəklindədir. عَفَا feilinin əsli عَفَوَ idi, vav əlifə çevrildi və عَفَا oldu. Nakis feillərdə ya əlifə çevrilirsə ى hərfi ilə, vav əlifə çevrilirsə ا hərfi ilə yazılır. Yəni رَمَيَ sözündə رَمَى, عَفَوَ sözündə isə عَفَا olur. يَعْفُونَ feilinin əsli müzəkkər üçün يَعْفُوُونَ, müənnəs üçün isə يَعْفُوْنَ şəklində idi. Müzəkkərdə vav sakit edildikdən sonra iki sakit birləşməsi səbəbindən hazf olundu və söz يَعْفُونَ oldu. Müənnəsdə isə vav artıq sakit və əvvəlki hərf damməli olduğundan يَعْفُونَ olaraq qaldı. Bu iki sözün fərqini ayırmağın ən yaxşı yolu əvvəlinə nasb və cəzm edənlər daxil olduqda başa düşməkdir. Cəmi müzəkkər qayıb bir feil eyni zamanda əfal-i xamsədir, yəni nasb və cəzm zamanı sonundakı nun düşür və söz başqa sözlə qarışmasın deyə əlif gətirilir. Müənnəsdə isə sondakı nun cəmi müənnəsi olduğu üçün nasb və cəzm əlamətləri ona təsir etməz. Ayədə أَنْ يَعْفُونَ deyildiyi halda feilinin sonundakı nun düşməyibsə, deməli bu cəmi nunudur. Əgər müzəkkər olsaydı أَنْ يَعْفُوا olardı.