d. Müteaddi Fel

فِعْلُ الْمُتَعَدِّي

اَلْمُتَعَدِّي؛ Mef'ulu olan ve təsiri mef'ula keçən fiil, məsələn; ضَرَبْتُ زَيْدًا, və iki mef'ula keçən, məsələn; كَسَوْتُ زَيْدًا جُبَّةً, və məsələn; أَعْطَيْتُ عَمْرًا دِرْهَمًا, وَ عَلِمْتُ بَكْرًا فَاضِلاً, və üç mef'ula keçən, məsələn; أَعْلَمْتُ بَكْرًا عَمْرًا فَاضِلاً

اَلْمُتَعَدِّي və müteaddi olan fiilə gəldikdə; müteaddi fiil üçün mef'ul vardır, yəni təsir etdiyi bir obyekt və ya şəxs, və bu fiil təsirini bir mef'ula keçir, məsələn; ضَرَبْتُ زَيْدًا "Zeydə vurdum" kimi, və iki mef'ula təsir edir, məsələn; كَسَوْتُ زَيْدًا جُبَّةً "Zeydə cübbə geydirdim" və məsələn; أَعْطَيْتُ عَمْرًا دِرْهَمًا "Amra bir dirhəm verdim" və عَلِمْتُ بَكْرًا فَاضِلاً "Bəkrı fəzilətli bildim" kimi. Və üç mef'ula təsir edir, məsələn; أَعْلَمْتُ بَكْرًا عَمْرًا فَاضِلاً "Bəkrə Amrın fəzilətli olduğunu bildirdim" kimi.

Mütaəddi Fəil

Özünə mef'ul olan fiilə mütaəddi (keçişli) fiil deyilir. Mütaəddi fiilin təsiri 1 mef'ula keçir, məsələn;

ضَرَبْتُ زَيْدًا

"Zeydə vurdum" ifadəsində زَيْدًا sözü ضَرَبَ fiilindən təsir alan mef'uldur.

Mütaəddi fiilin təsiri 2 mef'ula keçir, məsələn;

كَسَوْتُ زَيْدًا جُبَّةً

"Zeydə cübbə geydirdim" ifadəsində كَسَى fiilinin birinci mef'ulu زَيْدًا və ikinci mef'ulu isə جُبَّةً sözüdür. Burada birinci və ikinci mef'ul fərqlidir.

أَعْطَيْتُ عَمْرًا دِرْهَمًا

"Amra bir dirhəm verdim" ifadəsində أَعْطَى fiilinin birinci mef'ulu عَمْرًا və ikinci mef'ulu isə دِرْهَمًا sözüdür. Burada birinci və ikinci mef'ul fərqlidir.

عَلِمْتُ بَكْرًا فَاضِلاً

"Bəkrı fəzilətli bildim" ifadəsində عَلِمَ fiilinin birinci mef'ulu بَكْرًا və ikinci mef'ulu isə فَاضِلاً sözüdür. Burada birinci və ikinci mef'ul eynidir. İkinci mef'ul, birinci mef'ulun halı və ya sifətidir.

Mütaəddi fiilin təsiri 3 mef'ula keçir, məsələn;

أَعْلَمْتُ بَكْرًا عَمْرًا فَاضِلاً

"Bəkrə Amrın fəzilətli olduğunu bildirdim" ifadəsində أَعْلَمَ fiilinin birinci mef'ulu بَكْرًا, ikinci mef'ulu عَمْرًا və üçüncü mef'ulu isə فَاضِلاً sözüdür. Burada birinci və ikinci mef'ul fərqlidir, lakin ikinci və üçüncü mef'ul eynidir. Üçüncü mef'ul, ikinci mef'ulun halı və ya sifətidir.