Elif-i Maksura ilə Müsenna İsim

اَلْاِسْمُ الْمُثَنَّى بِالاَلِفِ الْمَقْصُورَةِ

وَ الْمَقْصُورُ؛ وَ هُوَ مَا فِي آخِرِهِ اَلِفٌ إِنْ كَانَ ثُلاَثِيًّا رُدَّ إِلَى أَصْلِهِ، نَحْوُ؛ عَصْوَانِ فِي تَثْنِيَةِ عَصًا وَ رَحْيَانِ فِي تَثْنِيَةِ رَحًى، وَ لَيْسَ فِيمَا يُجَاوِزُ الثُّلاَثِيَّ شَيْءٌ مِنَ الَّذِي يُرَدُّ إِلَيْهِ إِلاَّ الْيَاءُ، نَحْوُ؛ أَعْشَيَانِ فِي تَثْنِيَةِ أَعْشَى وَ مَرْمَيَانِ فِي تَثْنِيَةِ مَرْمَى اِسْمٌ مَكَانٍ مِنَ الرَّمْيِ وَ حُبْلَيَانِ فِي تَثْنِيَةِ حُبْلَى وَ مُصْطَفَيَانِ فِي تَثْنِيَةِ مُصْطَفَى وَ نَحْوُ؛ مُشْتَرِيَانِ فِي تَثْنِيَةِ مُشْتَرِي وَ حُبَارَيَانِ فِي تَثْنِيَةِ حُبَارَى

وَ الْمَقْصُورُ və elif-i maksuralı olan müsenna ismə gəldikdə; وَ هُوَ və o isim, مَا elədir ki; فِي آخِرِهِ onun sonunda vardır, اَلِفٌ bir elif, إِنْ كَانَ ثُلاَثِيًّا əgər belə bir müsenna isim üç hərfli isə, رُدَّ إِلَى أَصْلِهِ o elif-i maksura təsniyə ediləndə kökünə qaytarılır, yəni vavdan və ya yadan çevrilmişdirsə vav və ya ya hərfinə çevrilib elə təsniyə edilir, نَحْوُ misalı belədir; عَصْوَانِ "İki asa" ifadəsi فِي تَثْنِيَةِ عَصًا bu عَصْوَانِ ifadəsi عَصًا sözünün təsniyəsidir, وَ رَحْيَانِ "İki daş dəyirman" ifadəsi فِي تَثْنِيَةِ رَحًى bu رَحْيَانِ ifadəsi رَحًى sözünün təsniyəsidir, وَ لَيْسَ فِيمَا yəni maksur təsniyədə yoxdur, يُجَاوِزُ الثُّلاَثِيَّ üç hərfli olandan başqa, شَيْءٌ bir şey, مِنَ الَّذِي ondan, يُرَدُّ إِلَيْهِ İLƏ الْيَاءُ yalnız ya hərfinə qaytarılır, أَعْشَيَانِ "İki gecə koru" kimi ki; فِي تَثْنِيَةِ أَعْشَى bu أَعْشَيَانِ ifadəsi أَعْشَى sözünün təsniyəsidir, وَ مَرْمَيَانِ "İki atma yeri" kimi ki; فِي تَثْنِيَةِ مَرْمَى bu مَرْمَيَانِ ifadəsi مَرْمَى sözünün təsniyəsidir, bu مَرْمَى ifadəsi اِسْمٌ مَكَانٍ məkan adı olub, مِنَ الرَّمْيِ felinin məstəri اَلرَّمْيُ sözüdür, وَ حُبْلَيَانِ "İki hamilə" kimi ki; فِي تَثْنِيَةِ حُبْلَى bu حُبْلَيَانِ ifadəsi حُبْلَى sözünün təsniyəsidir, وَ مُصْطَفَيَانِ və "İki Mustafa" kimi ki; فِي تَثْنِيَةِ مُصْطَفَى bu ifadə مُصْطَفَى sözünün təsniyəsidir, وَ نَحْوُ və yenə misalı belədir; مُشْتَرِيَانِ "İki müştəri" ifadəsi فِي تَثْنِيَةِ مُشْتَرِي ki مُشْتَرِي sözünün təsniyəsidir, وَ حُبَارَيَانِ "İki Hubara quşu" kimi ki فِي تَثْنِيَةِ حُبَارَى bu ifadə حُبَارَى sözünün təsniyəsidir.

Elif-i Maksuralı Müsenna İsim

Elif-i maksuralı olan ismin təsniyəsinə gəldikdə; Əgər üç hərfli maksur bir ifadəni təsniyə etmək istəsək, sonundakı elif-i maksura kökünə qaytarılır, yəni hansı hərfdən çevrilmişdirsə o hərfə çevrilir və elə təsniyə edilir, misalları aşağıdakı cədvəldə verilmişdir.

Elif-i Maksuralı İsim	Kökü	Təsniyəsi
عَصَى	عَصَوٌ	عَصَوَانِ
عَصَا
رَحًى	رَحْيٌ	رَحَيَانِ

Sülasi olmayan elif-i maksuralı isimləri təsniyə edərkən də elif-i maksura yalnız ya hərfinə çevrilir. Rübai və ya hümasi isimlərdə də bu belədir, nümunələri cədvəldə olduğu kimidir;

Müfrədi	Təsniyəsi
أَعْشَى	أَعْشَيَانِ
مَرْمَى	مَرْمَيَانِ
حُبْلَى	حُبْلَيَانِ
مُصْطَفَى	مُصْطَفَيَانِ
مُشْتَرِي	مُشْتَرِيَانِ
حُبَارَى	حُبَارَيَانِ

Yuxarıdakı ifadələrdən مَرْمَيَانِ ifadəsi مَرْمَى ifadəsinin təsniyəsi olub ism-i məkan sayılır və اَلرَّمْيُ ifadəsindən törəmişdir.