Sıla Cümləsi və Aid Zamir

جُمْلَةُ الصِّلَةِ وَ ضَمِيرُ الْعَائِدِ

وَ الْمَوْصُولُ مَا لاَ بُدَّ لَهُ مِنْ جُمْلَةٍ خَبَرِيَّةٍ تَقَعُ صِلَةً لَهُ وَ مِنْ ضَمِيرٍ يَعُودُ إِلَيْهِ، نَحْوُ؛ جَاءَنِي الَّذِي أَبُوهُ مُنْطَلِقٌ وَ جَاءَنِي الَّذِي ذَهَبَ أَبُوهُ وَ جَاءَنِي مَنْ عَرَفْتُهُ وَ جَاءَنِي مَا طَلَبْتُهُ. وَ صِلَةُ الْاَلِفُ وَ اللَّامِ اسْمُ الْفَاعِلِ أَوِ اسْمِ الْمَفْعُولِ، نَحْوُ؛ جَاءَنِي الضَّارِبُ وَ جَاءَتْنِي الضَّارِبَةُ وَ جَاءَنِي الْمَضْرُوبُ وَ جَاءَتْنِي الْمَضْرُوبَةُ

وَ الْمَوْصُولُ və ism-i mevsullar, مَا elədirlər ki, لاَ بُدَّ لَهُ onlar üçün mütləqdir, مِنْ جُمْلَةٍ خَبَرِيَّةٍ bir xəbər cümləsinin olması, تَقَعُ صِلَةً لَهُ həmin cümlə onlara sıla cümləsi kimi gəlir, وَ مِنْ ضَمِيرٍ və bu sıla cümləsində bir zamir mütləqdir, يَعُودُ إِلَيْهِ həmin zamir ism-i mevsula qayıdır, نَحْوُ nümunələr belədir; جَاءَنِي الَّذِي أَبُوهُ مُنْطَلِقٌ "Atası gedən adam mənə gəldi" və جَاءَنِي الَّذِي ذَهَبَ أَبُوهُ "Atası gedib olan adam mənə gəldi" və جَاءَنِي مَنْ عَرَفْتُهُ "Tanıdığım adam mənə gəldi" və جَاءَنِي مَا طَلَبْتُهُ "İstədiyim şey mənə gəldi" kimi, وَ صِلَةُ الْاَلِفُ وَ اللَّامِ elif lam, yəni qısaca el-i mevsule olan ism-i mevsulun sılası, اسْمُ الْفَاعِلِ أَوِ اسْمِ الْمَفْعُولِ ism-i fail və ya ism-i meful olur, نَحْوُ nümunələr belədir; جَاءَنِي الضَّارِبُ "Döyən kişi mənə gəldi" və جَاءَتْنِي الضَّارِبَةُ "Döyən qadın mənə gəldi" və جَاءَنِي الْمَضْرُوبُ "Döyülən (kişi) mənə gəldi" və جَاءَتْنِي الْمَضْرُوبَةُ "Döyülən (qadın) mənə gəldi" kimi.

Sıla Cümləsi və Aid Zamir

Bir ism-i mevsul üçün ona sıla cümləsi kimi gələn və xəbər cümləsi olan və içində ona qayıdan aid zamir olan cümlənin olması mütləqdir, nümunələr:

جَاءَنِي الَّذِي أَبُوهُ مُنْطَلِقٌ

"Atası gedən adam mənə gəldi" ifadəsində هُوَ zamiri الَّذِي ism-i mevsuluna qayıdır.

جَاءَنِي الَّذِي ذَهَبَ أَبُوهُ

“Atası gedən adam mənə gəldi” tərkibində هُوَ zamiri الَّذِي ism-i mevsuluna aiddir.

جَاءَنِي مَنْ عَرَفْتُهُ

“Tanıdığım adam mənə gəldi” tərkibində هُوَ zamiri مَنْ ism-i mevsuluna aiddir.

جَاءَنِي مَا طَلَبْتُهُ

“İstədiyim şey mənə gəldi” tərkibində هُوَ zamiri مَا ism-i mevsuluna aiddir.

Əlif və lam, yəni el-i mevsulənin sılası isə ism-i fail və ya ism-i meful olur, misalları:

جَاءَنِي الضَّارِبُ

“Döyən kişi mənə gəldi” və

جَاءَتْنِي الضَّارِبَةُ

“Döyən qadın mənə gəldi” və

جَاءَنِي الْمَضْرُوبُ

“Döyülən (kişi) mənə gəldi” və

جَاءَتْنِي الْمَضْرُوبَةُ

“Döyülən (qadın) mənə gəldi” kimi.

Bu misallardakı ism-i fail və ism-i meful sözlərinin əvvəlindəki əlif-lam اَلَّذِي və اَلَّتِي mənasındadır, yəni tərkibin əsli:

جَاءَنِي الَّذِي ضَرَبَ

جَاءَتْنِي الَّتِي ضَرَبَتْ

şəklindədir. Buradakı اَلَّذِي və اَلَّتِي ism-i mevsullərinə aid olan zamir ضَرَبَ və ضَرَبَتْ feilərinin altında gizli olan müstətir zamirdir.