Mübtədəyə Qayıdan Zamir

مبتدəyə Qayıdan Zamir

Cümlədə mütləq şəkildə مبتدəyə qayıdan bir zamir olmalıdır, yalnız qayıdan zamir məlum olduğu halda istisna edilir. Məsələn: Buğda ölçüsü altmış dirhəmə.

وَ لاَ بُدَّ – mütləqdir, فِي الْجُمْلَةِ – cümlədə (fiil, isim, şərt və ya zərf cümləsi ola bilər), مِنْ ضَمِيرٍ – bir zamir, يَرْجِعُ – qayıdan, إِلَى الْمُبْتَدَإِ – مبتdəyə, İstisna olaraq xəbər cümlələrində مبتdəyə qayıdan zamir olmaya bilər, إِذَا كَانَ الرَّاجِعُ – yalnız مبتdəyə aid olan zamir (aid zamir), مَعْلُومًا – məlum olarsa, zamir hazf edilə bilər. Misal: اَلْبُرُّ الْكُرُّ بِسِتِّينَ دِرْهَمًا – "Bir ölçək buğda 60 dirhəmə" kimi, اَلْبُرُّ – buğda, الْكُرُّ – bir kürr, bir top (ölçək birimi), بِسِتِّينَ – altmışa, دِرْهَمًا – dirhəm olaraq (altmışın təmizliyi).

Mübtədəyə Qayıdan Zamir

Xəbər kimi gələn fiil, isim, şərt və ya zərf cümlələrində مبتdəyə qayıdan zamir mütləqdir. Lakin مبتdəyə qayıdan söz məlum, yəni bilinen bir şeydirsə, bu aid zamir hazf edilə bilər. Misal:

اَلْبُرُّ الْكُرُّ بِسِتِّينَ دِرْهَمًا

"Bir ölçək buğda 60 dirhəmə" ifadəsində اَلْبُرُّ sözü مبتda, الْكُرُّ sözü isə ikinci مبتdadır, بِسِتِّينَ sözü ikinci مبتdanın xəbəridir. İkinci مبتda və xəbəri, yəni الْكُرُّ بِسِتِّينَ ifadəsi isə birinci مبتda olan اَلْبُرُّ sözünün xəbəri olub, mahallən mərfudur.

Qeyd: Əvvəlki dərsdə verilən və xəbər kimi gələn cümlələrdə مبتdəyə qayıdan zamirlər aşkar şəkildədir.