r. Lam hərfləri

اَللَّامَاتُ

لاَمُ التَّعْرِيفِ، نَحْوُ؛ اَلْمَرْءُ بِأَصْغَرَيْهِ وَ فَعَلَ الرَّجُلُ كَذَا. اَلْأُولَى لِلْجِنْسِ وَ الثَّانِيَةُ لِلْعَهْدِ. وَ لاَمُ الْقَسَمِ، نَحْوُ؛ وَ اللهِ لَأَفْعَلَنَّ. وَ الْمُوَطِّئَةُ لَهُ فِي نَحْوِ؛ وَ اللهِ لَئِنْ أَكْرَمْتَنِي لَأُكْرِمَنَّكَ. وَ لاَمُ جَوَابُ لَوْ وَ لَوْلاَ، وَ يَجُوزُ حَذْفُهَا. وَ لاَمُ الْأَمْرِ، وَ تُسَكِّنُ عِنْدَ وَاوِ الْعَطْفِ وَ فَائِهِ. وَ لاَمُ الْإِبْتِدَاءِ، فِي؛ لَزَيْدٌ قَائِمٌ وَ إِنَّهُ لَيَذْهَبُ

لاَمُ التَّعْرِيفِ lam-ı tarif, نَحْوُ misalı belədir; اَلْمَرْءُ بِأَصْغَرَيْهِ “Adam iki kiçiyi ilə birlikdədir” və فَعَلَ الرَّجُلُ كَذَا “Kişi belə etdi” kimi. اَلْأُولَى birinci misaldakı lam, لِلْجِنْسِ cins üçün, وَ الثَّانِيَةُ لِلْعَهْدِ ikincisi isə ahd üçün, bu lam-a ahd-i xarici deyilir, yəni səninlə qarşı tərəf arasında məlum olan bir şeyi ifadə edir. وَ لاَمُ الْقَسَمِ yemin lamı, نَحْوُ misalı belədir; وَ اللهِ لَأَفْعَلَنَّ. “Allaha and olsun, mütləq edəcəyəm” kimi. وَ الْمُوَطِّئَةُ لَهُ bu kasem üçün hazırlıqdır, فِي نَحْوِ; bu misalda olduğu kimi; وَ اللهِ لَئِنْ أَكْرَمْتَنِي لَأُكْرِمَنَّكَ “Allaha and olsun, əgər mənə hörmət etsən, mən də sənə hörmət edəcəyəm” kimi. وَ لاَمُ və elə lam ki; جَوَابُ لَوْ وَ لَوْلاَ levla və lev-in cavabı; وَ يَجُوزُ حَذْفُهَا hazfi caizdir, وَ لاَمُ الْأَمْرِ əmr lamı, وَ تُسَكِّنُ sakin olur, عِنْدَ وَاوِ الْعَطْفِ atıf vavı birləşəndə, وَ فَائِهِ və atıf fa-sı birləşəndə, وَ لاَمُ الْإِبْتِدَاءِ lam ul-ibtida və ya lam ut-te’kid; فِي; bu misalda olduğu kimi; لَزَيْدٌ قَائِمٌ “Zeyd mütləq ayaqdadır” və إِنَّهُ لَيَذْهَبُ “O şübhəsiz gedir” kimi.

Lâm Hərfləri

Bu hissədə lam ut-tarif (cins üçün və ahd-i xarici üçün olan lam), lam ul-kasem, levla və lev-in cavabına birləşən lam, lam ul-emir, lam ul-ibtida qeyd olunacaq. Lam ul-farıka, lam ul-cerr və lam ut-tarifin digər hissələri olan istiğrak və ahd-i zihni lam-ları şerh ul-muğnide izah olunacaq.

Lam ut-tarifə misallar;

اَلْمَرْءُ بِأَصْغَرَيْهِ

“Adam iki kiçiyi ilə birlikdədir” və,

فَعَلَ الرَّجُلُ كَذَا

“Adam belə etdi” ifadələrində birinci misaldakı lam cins üçün istifadə olunur. İkinci misaldakı lam isə ahd-i xarici üçündür.

Kasem lamına misal:

وَ اللهِ لَأَفْعَلَنَّ

“Allaha and olsun, mütləq edəcəyəm” kimi.

Bu misalda gələn lam, kasemə hazırlayan lamdır, yəni kasemdən sonra şərt edatının üzərinə daxil olan lamdır:

وَ اللهِ لَئِنْ أَكْرَمْتَنِي لَأُكْرِمَنَّكَ

“Allaha and olsun, əgər mənə hörmət etsən, mən də sənə hörmət edərəm” kimi.

Levla və levin cavabına gələn lam:

لَوْلَا عَلِيٌّ لَهَلَكَ عُمَرُ

“Əgər Əli olmasaydı, mütləq Ömər həlak olardı” kimi.

Əmr lamı, vav və ya fa ilə atıf edildikdə sakin olur, misalı:

فَلْيَنْظُرْ

“O halda baxsın” ifadəsi فَلِيَنْظُرْ şəklində idi.

İbtida və ya digər adı ilə tə’kid lamı, misalı:

لَزَيْدٌ قَائِمٌ

“Zeyd mütləq ayaqdadır” və,

إِنَّهُ لَيَذْهَبُ

“O şübhəsiz gedir” kimi.