ç. Nəfy hərfləri
حُرُوفُ النَّفْيِ
مَا halın və ona yaxın olan keçmiş zamanın inkarı üçün istifadə olunur, məsələn; مَا يَفْعَلُ الْآنَ "İndi etmir" və مَا فَعَلَ "Etmədi" kimi. وَ إِنْ onun hal inkarında bənzəridir. وَ لاَ gələcək və keçmiş zamanın inkarı üçün, təkrar şərti ilə, həmçinin əmrin və duanın inkarı üçün istifadə olunur, məsələn; لاَ يَفْعَلُ "Etməyəcək", və Allahın kəlamında olduğu kimi; فَلاَ صَدَّقَ وَ لاَ صَلَّى Qiyamə 31, və bəzən təkrar olunmur, məsələn; لاَ فَعَلَ "Etmədi" və لاَ تَفْعَلْ "Etmə" kimi. Bu, nəhy adlanır və لاَ رَعَاكَ اللهُ "Allah səni qorusun" kimi dua üçün də istifadə olunur. وَ لاَ ümumi inkar üçün istifadə olunur, məsələn; لاَ رَجُلَ فِي الدَّارِ "Evdə kişi yoxdur" kimi, və qeyri-ümumi inkar üçün də istifadə olunur, məsələn; لاَ رَجُلٌ فِيهَا وَ لاَ امْرَأَةٌ "Orada nə kişi, nə də qadın var" və لاَ زَيْدٌ فِيهَا وَ لاَ عَمْرٌو "Orada nə Zeyd, nə də Amr var" kimi. وَ لَمْ və لَمَّا indiki zamanın inkarı və mənasını keçmiş zamana çevirmək üçün istifadə olunur; لَمَّا isə gözləmə və ümid mənası verir. وَ لَنْ gələcək zamanın inkarında لاَ kimi işlədilir, lakin vurğu ilə.
İnkar Hərfləri
Mâ, halın inkarı üçün və ona yaxın olan keçmiş zamanın inkarı üçün istifadə olunur, misalları:
مَا يَفْعَلُ الْآنَ
"İndi etmir" və,
مَا فَعَلَ
"Etmədi" kimi.
İn edatı halın inkarı üçün mâ kimi olsa da, əməl baxımından onun kimi deyil. İsim və feil cümlələrinə gəlir. إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلهِ "Höküm ancaq Allahındır" deyə müsbət görünsə də, əslində "Höküm (heç kəsin) deyil, ancaq Allahındır" mənasındadır. Feil cümləsi üçün; إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنِّ "Onlar ancaq zənnə tabe olurlar" kimi müsbət görünsə də, təqdiri "Onlar tabe olmurlar, ancaq zənn edirlər" kimidir.
Lâ, gələcək zamanı inkar etmək üçün və keçmiş üçün istifadə olunur, lakin təkrar etmək şərti ilə. Əmr və dua inkarı üçün misalları;
لاَ يَفْعَلُ
"Etməyəcək" və,
فَلاَ صَدَّقَ وَ لاَ صَلَّى
"Təsdiq etmədi və dəstəkləmədi & Nə təsdiq etdi, nə dəstəklədi" kimi.
Bəzən təkrar etməz;
لاَ فَعَلَ
"Etmədi" kimi.
Əmr inkarı, nəhy adlanır;
لاَ تَفْعَلْ
"Etmə" kimi.
Dua inkarı üçün;
لاَ رَعَاكَ اللهُ
"Allah səni qorumamasın" kimi.
Bu la hərfi ümumi olaraq inkar ifadə edir, yəni cinsin inkarında istifadə olunur, misalı;
لاَ رَجُلَ فِي الدَّارِ
"Evdə bir adam yoxdur" yəni kişi cinsindən heç kim olmadığını ifadə etmək üçündür.
Bu la hərfi qeyri-ümumi olub leyse mənasında istifadə olunur, misalı;
لاَ رَجُلٌ فِيهَا وَ لاَ امْرَأَةٌ
"Orada bir adam və bir qadın yoxdur" kimi,
وَ لاَ زَيْدٌ فِيهَا وَ لاَ عَمْرٌو
"Orada nə Zeyd var, nə Amr var" kimi.
Lem və lemma; muzari feilinin inkarı üçündür və mənasını keçmişə çevirmək üçündür. Lemma edatı əslində لَمْ idi, lakin ona مَا əlavə olundu və mənaca gözləmək və ummaq anlamı qazandı.
Len edatı, gələcək zamanın inkarında la-nın oxşarıdır. Lakin təsdiq mənası üzərindədir.