B. Feil babı | 10

بَابُ الْفِعْلِ

وَ هُوَ مَا صَحَّ أَنْ يَدْخُلَهُ قَدْ وَ حَرْفَا الْإِسْتِقْبَالِ وَ الْجَوَازِمُ، وَ اتَّصَلَ بِهِ الضَّمِيرُ الْمَرْفُوعُ الْبَارِزُ، وَ تَاءُ التَّأْنِيثِ الْسَاكِنَةُ، نَحْوُ؛ قَدْ ضَرَبَ وَ سَيَضْرِبُ وَ سَوْفَ يَضْرِبُ وَ لَمْ يَضْرِبْ وَ ضَرَبْتُ وَ ضَرَبَتْ

وَ أَصْنَافُهُ؛ الْمَاضِي، الْمُضَارِعُ، الْأَمْرُ، الْمُتَعَدِّي وَ غَيْرُ الْمُتَعَدِّي، الْمَبْنِيُّ لِلْمَفْعُولِ، أَفْعَالُ الْقُلُوبِ وَ الْأَفْعَالُ النَّاقِصَةِ، أَفْعَالُ الْمُقَارَبَةِ، فِعْلاَ الْمَدْحِ وَ الذَّمِّ، فِعْلاَ التَّعَجُّبِ

Fiil elə bir kəlimədir ki; ona قَدْ "kad" hərfi, وَ حَرْفَا الْإِسْتِقْبَالِ وَ الْجَوَازِمُ gələcək və cəzm edən hərflər, وَ اتَّصَلَ بِهِ ona birləşir, الضَّمِيرُ الْمَرْفُوعُ الْبَارِزُ açıq merfu zamir, وَ تَاءُ التَّأْنِيثِ الْسَاكِنَةُ və sakit tə'nis ta'sı, misal olaraq; قَدْ ضَرَبَ "Vurmuşdu", سَيَضْرِبُ "Yaxın zamanda vuracaq", سَوْفَ يَضْرِبُ "Bir az uzaq zamanda vuracaq", لَمْ يَضْرِبْ "Vurmadı", ضَرَبْتُ "Vurdum", ضَرَبَتْ "Vurdu (qadın)" kimi. Fiilin növləri isə; الْمَاضِي keçmiş fiil, الْمُضَارِعُ indiki və gələcək fiil, الْأَمْرُ əmr fiili, الْمُتَعَدِّي keçici fiil, غَيْرُ الْمُتَعَدِّي keçici olmayan (lazım) fiil, الْمَبْنِيُّ لِلْمَفْعُولِ məchul fiil, أَفْعَالُ الْقُلُوبِ ürək fiilləri, الْأَفْعَالُ النَّاقِصَةِ naqis fiillər, أَفْعَالُ الْمُقَارَبَةِ yaxınlıq fiilləri, فِعْلاَ الْمَدْحِ وَ الذَّمِّ mədh və zəm fiilləri, فِعْلاَ التَّعَجُّبِ iki təəccüb fiili.

Fiil Babı

Özünə قَدْ və gələcək hərflərdən olan السِّينُ "Sin" və سَوْفَ "Sevfe" ilə cəzm edən ədatların daxil olması, açıq merfu zamirin və sakit tə'nis ta'sının özünə birləşməsi uyğun olan kəlimədir. Misal olaraq:

قَدْ ضَرَبَ

"Vurmuşdu" və,

سَيَضْرِبُ

"Yaxın zamanda vuracaq" və,

سَوْفَ يَضْرِبُ

"Bir az uzaq zamanda vuracaq" və,

لَمْ يَضْرِبْ

"Vurmadı" və,

ضَرَبْتُ

"Vurdum" və,

ضَرَبَتْ

"Vurdu (qadın)" kimidir. Ardıcıllıqla kad, sin, sevfe, lem, merfu muttasıl zamir və sakit tə'nis ta'sı görünür.

Feilin hissələri: Mazi, muzari, əmr feilləri, mütəəddi və mütəəddi olmayan feillər, məful üçün qurulan, yəni məchul feillər, qəlb feilləri, naqis feillər, müqarəbə feilləri, mədh və zəm feilləri və iki təəccüb feili olmaqla on hissədə araşdıracağıq.

a	اَلْمَاضِي	Mazi Feil
b	اَلْمُضَارِعُ	Muzari Feil
c	اَلْأَمْرُ	Əmr Feili
ç	اَلْمُتَعَدِّي وَ غَيْرُ الْمُتَعَدِّي	Mütəəddi və mütəəddi olmayan feillər
d	اَلْمَبْنِيُّ لِلْمَفْعُولِ	Məchul Feil
e	أَفْعَالُ الْقُلُوبِ	Qəlb Feilləri
f	أَفْعَالُ النَّاقِصَةِ	Naqis Feillər
g	أَفْعَالُ الْمُقَارَبَةِ	Müqarəbə Feilləri
ğ	فِعْلاَ الْمَدْحِ وَ الذَّمِّ	Mədh və Zəm Feilləri
h	فِعْلاَ التَّعَجُّبِ	Təəccüb Feilləri