b. Sifət

اَلصِّفَةُ

نَحْوُ؛ جَاءَنِي رَجُلٌ ضَارِبٌ وَ مَضْرُوبٌ وَ كَرِيمٌ وَ هَاشِمِيٌّ وَ عَدْلٌ وَ ذُو مَالٍ. وَ تُوصَفُ النَّكِرَاتُ بِالْجُمَلِ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ وَجْهُهُ حَسَنٌ وَ رَأَيْتُ رَجُلاً أَعْجَبَنِي كَرَمُهُ. وَ الصِّفَةُ تُوَافِقُ الْمَوْصُوفَ فِي إِعْرَابِهِ وَ إِفْرَادِهِ وَ تَثْنِيَتِهِ وَ جَمْعِهِ وَ تَعْرِيفِهِ وَ تَنْكِيرِهِ وَ تَذْكِيرِهِ وَ تَأْنِيثِهِ. وَ يُوصَفُ الشَّيْءُ بِفِعْلِ مَا هُوَ مِنْ سَبَبِهِ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ مَنِيعٍ جَارُهُ وَ رَحْبٍ فِنَاؤُهُ وَ مُؤَدَّبٍ خُدَّامُهُ

نَحْوُ və sifətin misalı belədir; جَاءَنِي رَجُلٌ ضَارِبٌ وَ مَضْرُوبٌ وَ كَرِيمٌ وَ هَاشِمِيٌّ وَ عَدْلٌ وَ ذُو مَالٍ "Bana vuran, vurulan, səxavətli, Haşim soyundan olan, ədalətli və mal sahibi bir adam gəldi" kimi. وَ تُوصَفُ النَّكِرَاتُ nekirələr sifətlənir, بِالْجُمَلِ cümlələrlə, نَحْوُ misalı belədir; مَرَرْتُ بِرَجُلٍ وَجْهُهُ حَسَنٌ "Üzü gözəl olan bir adama rast gəldim" kimi. وَ رَأَيْتُ رَجُلاً أَعْجَبَنِي كَرَمُهُ "Səxavəti xoşuma gələn bir adam gördüm" kimi, وَ الصِّفَةُ sifət olan söz, تُوَافِقُ الْمَوْصُوفَ məvsuf olan sözə uyğun olur; فِي إِعْرَابِهِ i'rabda, وَ إِفْرَادِهِ və müfrəd olmaqda, وَ تَثْنِيَتِهِ وَ جَمْعِهِ və təsniyə və cəm olmaqda, وَ تَعْرِيفِهِ وَ تَنْكِيرِهِ marifə və nekirə olmaqda, وَ تَذْكِيرِهِ وَ تَأْنِيثِهِ. Müzekkər və müənnəs olmaqda, وَ يُوصَفُ الشَّيْءُ bir şey sifətlənir, بِفِعْلِ مَا elə bir fiillə ki, هُوَ مِنْ سَبَبِهِ o fiil onun səbəbindəndir, نَحْوُ misalı belədir; مَرَرْتُ بِرَجُلٍ مَنِيعٍ جَارُهُ "Qonşusu möhkəm olan bir adama rast gəldim" və رَحْبٍ فِنَاؤُهُ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ "Həyəti geniş olan bir adama rast gəldim" və مَرَرْتُ بِرَجُلٍ مُؤَدَّبٍ خُدَّامُهُ "Xidmətçisi tərbiyəli olan bir adama rast gəldim" kimi.

Sifət

Misalı belədir;

جَاءَنِي رَجُلٌ ضَارِبٌ وَ مَضْرُوبٌ وَ كَرِيمٌ وَ هَاشِمِيٌّ وَ عَدْلٌ وَ ذُو مَالٍ

“Mənə vuran, vurulan, səxavətli, Haşim nəslindən olan, ədalətli və mal sahibi bir adam gəldi” ifadəsində ضَارِبٌ və مَضْرُوبٌ və كَرِيمٌ və هَاشِمِيٌّ və عَدْلٌ və ذُو مَالٍ sözləri رَجُلٌ sözünün sifətidir.

Nekirə isimlər cümlələrlə sifətlənir, misal üçün;

مَرَرْتُ بِرَجُلٍ وَجْهُهُ حَسَنٌ

“Mənə üzü gözəl olan bir adam gəldi” və,

رَأَيْتُ رَجُلاً أَعْجَبَنِي كَرَمُهُ

“Səxavəti xoşuma gələn bir adam gördüm” kimi.

Sifət olan söz, məvsuf olan sözə irabda, müfrəd, təsniyə və cəm olmaqda, marifə və nekirə olmaqda, müzəkkər və müənnəs olmaqda uyğun gəlir, yəni tabe olur.

Bir şey özündən səbəb olan bir şeylə sifətlənə bilər, misalları;

مَرَرْتُ بِرَجُلٍ مَنِيعٍ جَارُهُ

“Qonşusu möhkəm olan bir adama rast gəldim” və,

رَحْبٍ فِنَاؤُهُ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ

“Həyəti geniş olan bir adama rast gəldim” və,

مَرَرْتُ بِرَجُلٍ مُؤَدَّبٍ خُدَّامُهُ

“Xidmətçisi tərbiyəli olan bir adama rast gəldim” kimi.