İsimlərdən Mureb və Məbni

اَلْمُعْرَبُ وَ الْمَبْنِيُّ مِنَ الْأَسْمَاءِ

İsimlərdən Mureb və Mebni

١٥ - وَ الْاِسْمُ مِنْهُ مُعْرَبٌ وَ مَبْنِي

İsimlərin bəzisi murebdir, bəzisi isə mebnidir ki

لِشَبَهٍ مِنَ الْحُرُوفِ مُدْنِي

Hərflərə yaxınlaşdıran bir oxşarlıq ilə

١٦ - كَالشَّبَهِ الْوَضْعِيِّ فِي اسْمَيْ جِئْتَنَا

Şəbəh-i vazi kimi, ci’tena’dakı iki isimdəki

وَ الْمَعْنَوِيِّ فِي مَتَى وَ فِي هُنَا

Meta və huna’dakı da şəbəh-i mənəvi

١٧ - وَ كَنِيَابَةٍ عَنِ الْفِعْلِ بِلاَ

Fildən niyabət kimi

تَأَثُّرٍ وَ كَافْتِقَارٍ أُصِّلاَ

Təsir etməməsi, əsas ehtiyac kimi

١٨ - وَ مُعْرَبُ الْأَسْمَاءِ مَا قَدْ سَلِمَا

İsimlərin murebləri salim olmuşdur

مِنْ شَبَهِ الْحَرْفِ كَأَرْضٍ وَ سُمَا

Hərfə oxşamaqdan, ard və suma (sümen) kimi

İsim mureb olur, hərflərə yaxınlaşdıran bir oxşarlıq ilə də mebni olur. Ci’tena’dakı iki isim, yəni -te və -nâ isimləri kimi, vazi olması, yəni qoyulması oxşarlıqdan irəli gəlir. Meta və huna sözlərində isə fildən niyabət etmələri səbəbindən mənəvi bir oxşarlıq vardır. Lakin təsir almırlar. Bir də əsas bir ehtiyac vardır. Yəni məvsulun sılaya olan ehtiyacı kimi. İsimlərin murebləri salim olmuşdur, yəni hərfə oxşarlıqdan qurtulanlardır, ard və sümen sözləri kimi. Sümen sözü isim sözünün lüğətlərindəndir.

وَ الْاِسْمُ və isim, مِنْهُ ondan, مُعْرَبٌ murebdir, وَ مَبْنِي və mebnidir, لِشَبَهٍ مِنَ الْحُرُوفِ hərflərə oxşaması səbəbindən, مُدْنِي yaxınlaşdırıcı olaraq, كَالشَّبَهِ الْوَضْعِيِّ vazi olma baxımından oxşarlıqdan ötəri, فِي اسْمَيْ iki isim kimi, جِئْتَنَا’dakı ـتَ və ـنَا kimi, وَ الْمَعْنَوِيِّ və mənəvi oxşarlıq, فِي مَتَى وَ فِي هُنَا meta “nə zaman” və huna “burada” kimi sözlərdə, وَ كَنِيَابَةٍ və niyabət kimi, عَنِ الْفِعْلِ fildən, بِلاَ تَأَثُّرٍ təsir almırlar, وَ كَافْتِقَارٍ أُصِّلاَ bir də əsas ehtiyacdan doğan oxşarlıq vardır, وَ مُعْرَبُ الْأَسْمَاءِ isimlərin murebi, مَا قَدْ سَلِمَا salim olmuşdur, مِنْ شَبَهِ الْحَرْفِ hərfə oxşamaqdan, كَأَرْضٍ ard “yer üzü” kimi, və وَ سُمَا sum “isim” kimi.