2-ci Məsələnin 1-ci Hissəsi

إِحْدَاهَا: اَلْوَاقِعَةُ خَبَرًا، وَ مَوْضِعُهَا رَفْعٌ فِي بَابَيِ الْمُبْتَدَإِ وَ إِنَّ، نَحْوُ ؛ زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ وَ إِنَّ زَيْدًا أَبُوهُ قَائِمٌ، وَ نَصْبٌ فِي بَابَيْ كَانَ وَ كَادَ، نَحْوُ؛ كَانُوا يَظْلِمُونَ الأعراف ١٧٧، وَ مَا كَادُوا يَفْعَلُونَ البقرة ٧١

إِحْدَاهَا birinci babın ikinci məsələsinin birincisi: اَلْوَاقِعَةُ cümlənin vaki olmasıdır, خَبَرًا xəbər kimi, وَ مَوْضِعُهَا və onun mövqeyi, yerləşdiyi yer, رَفْعٌ refdir, فِي بَابَيِ bu iki babda, الْمُبْتَدَإِ mübtəda və وَ إِنَّ inne-nin xəbəri kimi, نَحْوُ nümunəsi belədir; زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ "Zeyd, atası ayağa qalxandır" və إِنَّ زَيْدًا أَبُوهُ قَائِمٌ "Şübhəsiz Zeyd atası ayaqda olandır" kimi, وَ نَصْبٌ və nasbdır, فِي بَابَيْ bu iki babda, كَانَ وَ كَادَ kâne və kâde-nin xəbəri kimi, نَحْوُ nümunəsi belədir; كَانُوا يَظْلِمُونَ "Zalım idilər" Əraf 177, və وَ مَا كَادُوا يَفْعَلُونَ "Az qala edə bilməyəcəkdilər" Bəqərə 71

Mətnin Ümumi Mənası: Birinci babın ikinci məsələsinin 7 hissəsindən birincisi xəbər kimi vaki olan cümlədir. Belə bir cümlə mübtədanın və إِنَّ inne-nin xəbəri olmaq üzrə məhəllən mərfudur, nümunələri;

زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ

"Zeyd, atası ayağa qalxandır" tərkibində زَيْدٌ mübtəda, قَامَ أَبُوهُ ifadəsi isə mübtədanın xəbəri olub məhəllən mərfudur. Burada xəbər, feil cümləsi olub məhəllən mərfu ola bilər.

أَبُوهُ	قَامَ	زَيْدٌ
Fail	Feil	Mübtəda
Mübtədanın Xəbəri Məhəllən Mərfu Feil Cümləsi

إِنَّ زَيْدًا أَبُوهُ قَائِمٌ

"Şübhəsiz Zeyd atası ayaqda olandır" tərkibində إِنَّ ismini nasb, xəbərini ref edən və feilə bənzəyən hərflərdəndir. İnne-nin ismi mansub, xəbəri mərfu olur. زَيْدًا ifadəsi inne-nin ismi olub mansubdur, أَبُوهُ قَائِمٌ isim cümləsi isə inne-nin xəbəri olub məhəllən mərfudur.

قَائِمٌ	أَبُوهُ	زَيْدًا	إِنَّ
Xəbər	Mübtəda	İnnənin İsmi	İnne
İnnənin Xəbəri, Mahallen Merfu İsim Cümləsi		Mənsub	Amil

Və o cümlə, كَانَ naqis və كَادَ müqarəbə feilinin xəbəri olub cümlədə mahallen mənsub olur, misalları:

كَانُوا يَظْلِمُونَ

“Zalım olanlardan oldular” ayə-i kəriməsində كَانَ naqis feil, ismi وَ vavdır, xəbəri isə feil cümləsi olaraq gələn يَظْلِمُونَ ləfzidir, kanənin xəbəri olmaq üçün mahallen mənsubdur.

يَظْلِمُونَ	ـُو	كَان
Kanənin Xəbəri	Kanənin İsmi	Kanə
Mahallen Mənsub Feil Cümləsi		Amil

 وَ مَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

“Az qala etməyəcəkdilər” ayə-i kəriməsində كَادَ naqis feil, ismi وَ vavdır, xəbəri isə feil cümləsi olaraq gələn يَفْعَلُونَ ləfzidir, kadənin xəbəri olmaq üçün mahallen mənsubdur.

يَفْعَلُونَ	ـُو	كَادَ
Kadənin Xəbəri	Kadənin İsmi	Kadə
Mahallen Mənsub Feil Cümləsi		Amil