3. Mürəb İsim

اَلْمُعْرَبُ

وَ هُوَ عَلَى ضَرْبَيْنِ: مُنْصَرِفٌ؛ وَ هُوَ مَا يَدْخُلُهُ الرَّفْعُ وَ النَّصْبُ وَ الْجَرُّ وَ التَّنْوِينُ كَزَيْدٍ. وَ غَيْرُ مُنْصَرِفٍ؛ وَ هُوَ ألَّذِي مُنِعَ مِنَ الْجَرِّ وَ التَّنْوِينِ وَ يُفْتَحُ فِي مَوْضِعِ الْجَرِّ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ، إِلاَّ إِذَا أُضِيفَ أَوْ عُرِّفَ بِاللَّامِ، نَحْوُ؛ مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ وَ بِالْأَحْمَرِ

وَ هُوَ və mureb (i'rabdan payı olan) isim, عَلَى ضَرْبَيْنِ iki yerə bölünür, birincisi مُنْصَرِفٌ munsarif isimlər; وَ هُوَ مَا və munsarif isimlər elədir ki; يَدْخُلُهُ ona daxil olur, الرَّفْعُ ref əlaməti, وَ النَّصْبُ və nasb əlaməti, وَ الْجَرُّ və cerr əlaməti, وَ التَّنْوِينُ və tenvin, ـكَ kimi, زَيْدٌ "Zeyd" sözündə olduğu kimi. İkincisi وَ غَيْرُ مُنْصَرِفٍ qeyri-munsarif isimlər; وَ هُوَ ألَّذِي o qeyri-munsarif isim ki, مُنِعَ qadağan olunub, مِنَ الْجَرِّ وَ التَّنْوِينِ cerr əlamətindən və tenvin almadan, وَ يُفْتَحُ və qeyri-munsarif isim fətahlanır, فِي مَوْضِعِ الْجَرِّ cerr yerində, yəni mecrur olarsa, نَحْوُ misal olaraq; مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ "Əhmədə rast gəldim" kimi, إِلاَّ yalnız qeyri-munsarif isim muzaf olarsa və ya elif-lam ilə marifə olarsa, o zaman cerr əlaməti kəsrə ilə olur, misal olaraq; مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ "Sizin Əhmədinizə rast gəldim" və بِالْأَحْمَرِ "Əhmərə (Qızıl'a) rast gəldim" kimi.

Mureb İsim

Mureb isim munsarif və qeyri-munsarif olmaq üzrə iki yerə bölünür. Munsarif isim: Ref, nasb, cerr əlaməti daxil olan və tenvin alan isimdir, زَيْدٌ "Zeyd" kimi. Qeyri-munsarif isim: Cerr əlamətindən və tenvin almadan məhrum olan və cerr yerində fətah alan isimdir, misal olaraq;

 مَرَرْتُ بِأَحْمَدَ

"Əhmədə rast gəldim" ifadəsində أَحْمَدُ fiil veznində qeyri-munsarif bir isimdir. Ba harfi ilə mecrur olub. Qeyri-munsarif olduğu üçün cerr əlaməti fətah ilədir.

Lakin qeyri-munsarif isimlər muzaf olarsa və ya elif-lam ilə marifə olarsa, o zaman cerr əlaməti kəsrə ilə olur, misal olaraq;

مَرَرْتُ بِأَحْمَدِكُمْ

"Sizin Əhmədinizə rast gəldim" və,

مَرَرْتُ بِالْأَحْمَرِ

"Əhmərə (Qızıl'a) rast gəldim" ifadələrindəki أَحْمَدُ və أَحْمَرُ sözləri kimi. Bu sözlər fiil veznində olan qeyri-munsarif isimlərdir. Ref əlaməti dammə, nasb və cerr əlamətləri isə fətah ilədir. Lakin أَحْمَدُ sözü ـكُمْ birləşmiş zamirinə muzaf olunca əvvəlindəki cerr vasitəsilə mecrur olub və cerr əlaməti olaraq kəsrə alıb. أَحْمَرُ sözü isə əvvəlinə elif-lam alaraq marifə olub və əvvəlindəki cerr vasitəsilə mecrur olub və cerr əlaməti olaraq kəsrə alıb.