Məcrurlar Babı

بَابُ الْمَجْرُورَاتِ

بَابٌ: İsim ya ümumi (müşterek) bir hərflə cər olunur, və o bunlardır; مِنْ, إِلَى, عَنْ, عَلَى, فِي, لَام, قسم üçün olan بَاء və başqa məqsədlər üçün olan بَاء. Və ya zahir isimə məxsus olan hərflərlə cər olunur, və o bunlardır; رُبَّ, مُذْ, مُنْذُ, كَاف, حَتَّى, قسم üçün olan وَاو və onun تَ harfi. Və ya bir ismə izafət (əlaqə) ilə cər olunur, لَام mənası üzərində, məsələn: غُلاَمُ زَيْدٍ (Zeydin qulu), və ya مِن mənası üzərində, məsələn: خَاتَمُ حَدِيدٍ (Dəmir üzük), və ya فِي mənası üzərində, məsələn: مَكْرُ اللَّيْلِ (Gecənin hiyləsi). Bu üç izafət növü mənəvi izafət adlanır, çünki onlar təarif və təxsis üçün istifadə olunur. Və ya sifətin öz mə’muluna izafəsi ilə cər olunur, məsələn: بَالِغَ الْكَعْبَةِ (Kəbəyə çatan), مَعْمُورُ الدَّارِ (Evi abad olan), حَسَنُ الْوَجْهِ (Üzü gözəl). Bu üç izafət növü isə ləfzi izafət adlanır, çünki onlar sadəcə yüngülləşdirmə üçün istifadə olunur. İzafət heç vaxt tənvinlə, irabdan sonra gələn nunla və "əl" artikli ilə birləşmir, yalnız aşağıdakı nümunələrdə istisna olunur: اَلضَّارِبَا زَيْدٍ (Zeydi döyən iki nəfər), الضَّارِبُوا زَيْدٍ (Zeydi döyənlər), الضَّارِبُ الرَّجُلِ (Kişini döyən), الضَّارِبُ رَأْسِ الْجَانِي (Cinayətkarın başını döyən), الرَّجُلُ الضَّارِبُ غُلاَمِهِ (Öz qulu döyən kişi).

Mecrurlar haqqında bir bab: İsim ya ümumi hərflərlə cər olunur, və o hərflər bunlardır;

مِنْ	إِلَى	عَنْ	عَلَى
فِي	لِ	البَاءُ لِلْقَسَمِ وَ غَيْرِهِ

Və ya ismi cər edən hərflər zahir ismə məxsusdur, və o hərflər bunlardır;

رُبَّ	مُذْ	مُنْذُ	كَ
حَتَّى	وَاوٌ	تَاءُ الْقَسَمِ

Və ya isim, lâm, min və fiy mənası üzərinə bir ismə izafə ilə cərr edilir, nümunələri;

غُلاَمُ زَيْدٍ

"Zeydin oğlu" kimi. Əsl tərkibi غُلاَمُ لِزَيْدٍ şəklindədir.

خَاتَمُ حَدِيدٍ

"Dəmir üzük" kimi. Əsl tərkibi خَاتَمُ مِنْ حَدِيدٍ şəklindədir.

مَكْرُ اللَّيْلِ

"Gecədəki tələ" kimi. Əsl tərkibi مَكْرُ فِي اللَّيْلِ şəklindədir.

Yuxarıdakı üç nümunədə olan izafəyə mənəvi izafə deyilir. Çünki bu nümunələrdə edilən izafə tərif və ya təxsis üçündür.

Və ya aşağıdakı nümunələrdə olduğu kimi bir sifəti mə’muluna izafə etmək üçündür, nümunələri;

بَالِغَ الْكَعْبَةِ

"Kəbəyə çatacaq" kimi.

مَعْمُورُ الدَّارِ

"Evi abad edilmiş" kimi.

حَسَنُ الْوَجْهِ

"Üzü gözəl" kimi.

Yuxarıdakı üç nümunədə olan izafəyə də ləfzi izafə deyilir. Çünki bu izafənin edilməsi ləfzə asanlıq gətirir.

İzafə tənvin və irabı izləyən nun və əlif-lam ilə bir yerdə olmaz. Lakin aşağıdakı nümunələr istisnadır;

اَلضَّارِبَا زَيْدٍ

"Zeydə vuran iki nəfər"

الضَّارِبُوا زَيْدٍ

"Zeydə vuranlar"

الضَّارِبُ الرَّجُلِ

"Adama vuran"

الضَّارِبُ رَأْسِ الْجَانِي

"Cani başına vuran adam"

الرَّجُلُ الضَّارِبُ غُلاَمِهِ

"Oğluna vuran adam" kimi.